تحلیل حقوقی و اقتصادی نظام پاتروناژ در شرکتهای تعاونی ایران
نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
2 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
doi
10.22034/ajcoop.2026.437810.1909چکیده
زمینه و هدف: ساختار مالکیتی و سازوکار توزیع سود در شرکتهای تعاونی مبتنی بر پاتروناژ است که بهعنوان یکی از چالشبرانگیزترین مباحث در حوزه حقوق تجارت و اقتصاد تعاونی مطرح است. علیرغم تأکید قانونی بر افزایش سهم بخش تعاون به 25 درصد، این هدف محقق نشده که نشاندهنده وجود موانع ساختاری در این نوع شرکتها میباشد. هدف این پژوهش، تحلیل حقوقی و اقتصادی نظام پاتروناژ در شرکتهای تعاونی ایران و ارائه راهکارهای اصلاحی برای بهبود کارایی این نظام است.روششناسی: این پژوهش بر مبنای رویکرد مرور ادبیات انجام شد. این رویکرد در سه گام شامل برنامهریزی برای مرور ادبیات، شناسایی منابع تحقیقاتی و قانونی و تحلیل و ارائه گزارش نهایی انجام شد. در مرحله تحلیل، از رویکرد کدگذاری به روش تحلیل مضمون استفاده شد. این چارچوب روششناختی، امکان نقد و بازخوانی مقالات تحقیقاتی پیشین و قوانین موجود را بر مبنای اصول علمی اقتصاد تعاونی فراهم ساخت. یافتهها و نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد که نظام پاتروناژ با چالشهای مهمی از جمله سواری رایگان، مشکل افق زمانی و عدم امکان تنوعبخشی سرمایه مواجه است. همچنین، عدم تطابق برخی مفاد قانونی با اصول علمی اقتصاد تعاونی از دیگر مشکلات شناسایی شده میباشد. نتیجهگیری کلی پژوهش حاکی از آن است که بازنگری در قوانین حاکم بر بخش تعاون با تأکید بر جنبههای اقتصادی پاتروناژ ضروری میباشد.اصالت/نوآوری: تحلیل حقوقی اقتصادی پاتروناژ در ادبیات حقوقی ایران مغفول مانده است. یافتههای این پژوهش میتواند مبنای علمی برای سیاستگذاران در جهت اصلاح قوانین بخش تعاون قرار گیرد.
