تبیین عوامل کلیدی موفقیت و راهکارهای توسعه تعاونی‌های روستایی از منظر کارشناسان: پژوهشی کیفی در استان زنجان

نویسندگان

1 دانشیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 دانش‌آموخته دکتری، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

3 دانشجوی دکتری ترویج و آموزش کشاورزی پایدار، گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

4 دانشیار گروه ترویج ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

5 استادیار گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

doi
10.22034/ajcoop.2025.437812.1910
چکیده

زمینه و هدف: تعاونی‌های روستایی علی‌رغم تلاش‌های قابل توجهی که در زمینه بهبود وضعیت اقتصادی ـ اجتماعی اعضا داشته‌اند؛ در بستر کشورهای در حال توسعه موفقیت قابل توجهی کسب ننموده‌اند؛ زیرا در این گونه کشورها ساختارهای فرهنگی، زیرساخت‌های فناورانه، فضای کسب‌و‌کار و همکاری‌های بین بخشی به‌خوبی توسعه نیافته و در نتیجه تعاونی‌ها از فضای کافی برای توسعه و پیشرفت برخوردار نیستند. لذا با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف شناسایی دلایل موفقیت و راهکارهای توسعه تعاونی‌های روستایی در استان زنجان انجام شد. روش‌شناسی/رهیافت: به‌منظور جمع‌آوری داده‌ها از روش میدانی استفاده شد. مشارکت‌کنندگان در این پژوهش کارشناسان و خبرگان موضوعی استان زنجان بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری (پس از انجام 15 مصاحبه)، انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از ابزار مصاحبه عمیق و باز استفاده شد. داده‌های گردآوری شده در نرم‌افزار MAXQDA با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد مهم‌ترین عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌های روستایی در قالب پنج مقوله قرار گرفتند که در بین آن‌ها ترکیب سه مقوله عوامل مدیریتی (8/40 درصد)، عوامل اجتماعی (8/24 درصد) و عوامل اقتصادی (4/18درصد)، به ترتیب بیشترین اهمیت را داشته‌اند. همچنین در میان راهکارهای ارائه شده، توسعه فعالیت‌های اقتصادی و درآمدزا (34/22 درصد)، اصلاحات ساختاری و عضوگیری (02/17 درصد) و حمایت‌های مؤثر سازمانی و ارائه معافیت‌های دولتی (23/12 درصد)، در رتبه اول تا سوم بر اساس فراوانی قرار گرفتند.