بررسی پیوند شعر و موسیقی در بخش آوازی چهار برنامه از گلهای رنگارنگ رادیوایران با تأکید بر تطابق مضامین اشعار و مایههای انتخابی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران.
2 دکترای پژوهش هنر، دانشکده موسیقی، هنر تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران
3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ آموزش عمومی، پزشکی افضلیپور، دانشگاه شهید باهنر کرمان، ایران
4 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان
doi
10.30479/irpli.2024.21029.1205چکیده
شعر و موسیقی در طول تاریخ همیشه همراه و همزاد بودهاند؛ زیرا شعر در حقیقت موسیقی کلمهها و لفظهاست و غنا، موسیقی الحان و آهنگها است. در ارتباط با این موضوع تألیفاتی انجام شده که تنها به بعد نظری پرداختهاند. در ایران به دلیل تحریم غنا در دورة اسلامی، موسیقی مدتها در سکون افتاد؛ ولی در عصر قاجار، گام بلندی برای ورود شعر و موسیقی برداشته شد. برنامة «گلها»، یکی از تأثیرگذارترین برنامة رادیویی و نخستین برنامة موسیقی سنتی ایرانی بود که بین سالهای 1335 تا 1357 از رادیوایران پخش میشده و هنرمندان زیادی در شکلگیری آن دست داشتهاند، ازاینرو در عرصة موسیقی ایرانی گنجینهای بسیار غنی محسوب میشود. حال چگونه میتوان پیوند میان مضامین اشعار و مایههای انتخابی خواننده را تبیین کرد؟ اگر ردیفهای موسیقی ایرانی، الگوی اصلی آواز ایرانی باشد، میزان پایبندی خوانندگان در برنامة «گلهای رنگارنگ» به این ردیفها تا چه اندازه بوده است؟ نگارندگان باهدف پاسخ به این پرسشها، به تجزیهوتحلیل آواز شش برنامه از مجموعه «گلهای رنگارنگ»، پرداختهاند، تا شعر آوازی را از جهت وزن عروضی، مفاهیم زیباییشناسانه، نوع دستگاه و گوشه، مورد بررسی قرار دهند و سپس وزن شعر مورد نظر را با ردیفهای آوازی عسکری فراهانی، کریمی و اعظمی کیا منطبق ساختهاند. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و برای جمعآوری اطلاعات از شیوة کتابخانهای استفاده شده است. یافتهها، نشان میدهد خوانندگان، در بسیاری موارد با استفاده از آکسان، تأکید، کشش، غلت و تحریر، مفهوم شعر را تشدید نموده و از طرفی کاملاً پایبند ردیفهای موسیقی ایرانی نبودهاند.
