مناسبات و خویشاوندی شخصیت اسطوره‌ای ضحاک در سینما

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

2 استاد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

3 کارشناسی ارشد گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.30479/irpli.2024.21079.1209
چکیده

مطالعات میان‌رشته‌ای معاصر در حوزه هنر، به بررسی ارتباط بین ادبیات و سینما می‌پردازد. در این راستا، شخصیت اسطوره‌ای ضحاک در شاهنامه، با برخی شخصیت‌های شرور سینمایی، در دو حوزه فرم و محتوا، وجوه مشترکی دارد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، اشتراکات شخصیت اسطوره‌ای ضحاک در شاهنامه را با سه شخصیت شرور سینمایی "سائورون"، "ولدمورت" و "جوجاودان" در حوزه‌های فرم و محتوا بررسی می‌کند و هدف آن، کشف مناسبات و خویشاوندی‌های این شخصیت‌ها و دستیابی به درک جدیدی از وجوه اشتراک آن‌هاست. این پژوهش با رویکردی میان‌رشته‌ای، در تلاش به چگونگی و چرایی مناسبات در حوزه‌ی ویژگی‌ها، دلالت‌ها، کنش‌ها و نظام نشانه‌های حاکم بر سه شخصیت شرور سینمایی با شخصیت ضحاک در شاهنامه، دست یابد. از نتایچ این پژوهش آن است که هر چهار شخصیت از طریق کنترل ذهن یا گرفتن جان‌ها، به کمک همراهانی مسخ شده و عمل‌گرا، به دنبال تثبیت سلطه خود بر جامعه هستند و امر مشترک در همه این چهار شخصیت رسیدن به جاودانگی از طریق استثمار و خذف دیگران است. در حوزه فرم، کاربست نشانه‌های مشترک چون همراهی با مار، مجاورت با عناصر هراس آور، رنگ و مکان و ... می‌تواند دلالت گویایی نشانه‌های مشترک در دل تاریخ با توجه به تفاوت در زمان و بافت فرهنگی داشته باشد که دلالت بر اشتراکات در ناخودآگاه جمعی و تابوهای درونی انسانی است.