فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اعتماد، از موضوع‌های مهم بازتاب یافته در متون ادبی به‌ویژه کلیله‌ودمنه است که هدف در این پژوهش نیز بررسی این مسأله در این اثر، براساس دیدگاه جامعه‌شناسانی چون گیدنز، فوکویاما و پاتنام و برمبنای روش اسنادی است. یافته‌ها و نتایج پژوهش، نشان می‌دهد فضای جامعۀ مورد وصف در کلیله‌ودمنه، فضایی است که هنجارها و ارزش‌های اعتمادساز در آن دیده نمی‌شود و مخاطراتی چون ناپایداری زندگی دنیوی، بلایای طبیعی، بیماری‌ها، ضعف نهادهای سیاسی و رواج ناهنجاری‌های اخلاقی، اعتماد را تهدید می‌کنند. این نوع تهدیدات، سبب شده است تا اعتماد عقلانی در کلیله‌ودمنه برجسته شود؛ چنان‌که افراد برمبنای محاسبۀ سود و زیان، به دیگران اعتماد می‌کنند و اعتماد، امری نسبی است؛ نه اعتماد کامل به دوستان است و نه بی-اعتمادی محض به دشمنان. شعاع اعتماد نیز بیشتر محدود به شبکۀ دوستان و خویشان است؛ اما افراد دیگر نیز می‌توانند از طریق آزموده شدن وارد این شبکه‌ها شوند. برای این امر، باید به بررسی پیشینۀ زندگی افراد پرداخت و طی آزمون‌هایی، ویژگی‌های اخلاقی، اجتماعی و شخصیتی آنان را شناخت. از این نظر، افراد مورد اطمینان و اعتماد، باید افرادی دانشمندِ خردورزِ صاحب مهارت و متعهد باشند و ضمن تسلیم بودن در مقابل فرادست، برای انتقاد، به گونه‌ای عمل کنند که به دیگری توهین نشود. صفت‌های اخلاقی چون نیکی کردن، مهربانی، بخشش، توجه نداشتن به بدگویی دیگران، در جلب اعتماد فرودستان به فرادستان نقش بسیار مهمی دارد و ویژگی‌هایی چون راست‌گویی، امانت‌داری، خویشتن‌داری، حفظ اسرار و خیرخواهی، در جلب اعتماد فرادستان به فرودستان مؤثر است.