فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بهرام بیضایی هنرمندی است که در برخی از آثار او عرفان ایرانی، نمودهایی دارد که البته به نظر می‌رسد عرفان در آثار وی، نمودی از خیال‌اندیشی ایرانی است و سیاست، زیرساخت اصلی این‌گونه آثار او به شمار می‌رود. اندیشمندان ایرانی، رویکردهای متفاوتی نسبت به عرفان دارند. آنان سه وجه: 1. نفی ارتباط بین عرفان و سیاست 2. تأثیر مثبت عرفان بر سیاست مطابق دیدگاه‌های جهان مدرن 3. پیوند عرفان اسلامی با اندیشه‌های سیاسی را معرفی کرده‌اند که نشان از نسبت عرفان و سیاست دارد. نمود هنری سیاست از طریق خیال‌اندیشی عرفانی با توجه به ساحت متناقض‌نمای این دو موضوع، کاری بس دشوار است؛ اما بهرام بیضایی، عارف خاص خود را در هیئت فردی سیاسی به تصویر کشیده است. در پژوهش پیش رو کوشیده‌ایم به روش تحلیل محتوا و با تکیه بر مطالعۀ کتابخانه‌ای و اسنادی و کاربست چارچوب‌های نظری موجود در عرفان ایرانی- اسلامی، به‌خصوص اسفار اربعۀ ملاصدرا و نیز رویکرد ویتفوگل به استبداد شرقی، متن فیلمنامۀ «روز واقعه» را به عنوان مطالعۀ موردی تحلیل کنیم. نتایج پژوهش، بیانگر آن است که بهرام بیضایی در این اثر نمایشی با بهره‌گیری از عرفان و اسطوره، سلوک عارف را در پیوند با اقتصاد آبسالار شرق نشان داده است و شخصیت عارف در این اثر، وجه سیاسی غالب دارد. همچنین اسفار اربعۀ شبلی و گذر از هفت‌خان عرفانی، در واقع دستمایه‌ای برای آگاهی سیاسی و روشنگری در جامعه است.