پژوهشی روانکاوانه در شعر پروین اعتصامی

نویسندگان

1 مولف، ویراستار و پژوهشگر مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

doi
10.30479/irpli.2024.20406.1137
چکیده

در این پژوهش، به بررسی روانکاوانة ویژگیهای شخصیت در مناظره‌ها و اشعار روایی پروین ‏اعتصامی ‏پرداخته شد و با تکیه بر نظریۀ روانشناختی زیگموند فروید، انواع مکانیسم-های دفاعی مانند فرافکنی، جبران‏، درک گزینشی،‏ تظاهر به بی‌میلی،‏ خیالبافی،‏ دلیل‌تراشی، ‏تعویض، سرکوبی یا واپس‌زدن، تصعید یا والایش در شخصیتهای سمبلیک در موقعیتهای مختلف بررسی و تحلیل شد. همچنین اختلالات رفتاری موجود در ‏برخی از شخصیتها نشان داده شد. مشخص شد که پروین اعتصامی به ‏عنوان شاعری روان‌درمانگر با روش‌های ‏معنادرمانی، شعردرمانی، پسیکودرام، ارتباط کلامی، طنز و روان‌پالایی به درمان روحی و ‏روانی ‏شخصیت‌ها و مخاطب پرداخته است. پروین، در اشعارش نشان داده است که انسان خودشکوفاست و ‏توانسته است با تصعید و والایش ‏صفات خود و شناخت، دستیابی و مدارا با ‏ناخودآگاه خویش به چنین ‏موقعیتی ‏دست یابد. ‏از آنجا که بسیاری از خوانندگان از طریق همذات‌پنداری با متون ادبی ‏ارتباط ‏برقرار می‌کنند، این متون، با نگرش کاربردی می توانند موثرترین نسخه‌‌های روانکاوی و ‏روان‌درمانی باشند و‏ بدین‌گونه می‌توان ‏پیوندی عمیق میان علم روانشناسی و ادبیات ایجاد کرد.