کارکرد زیبایی معناشناختی پیام‌رسانی تنانه در غزلیات انوری براساس فلسفة بدن

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی

doi
10.30479/irpli.2024.19534.1118
چکیده

پیام‌رسانی تنانه بیانی روشن‌ از ارتباط غیرکلامی است که برپایة تن و ملائمات آن، در روابط بینا‌فردی، شکل می‌گیرد. این نوع از پیام‌رسانی آگاهانه یا ناآگاهانه، همراه با کلام یا بدون آن و به‌مثابة عاملی فرازبانی، صورت می‌پذیرد. در پهنة ادبیات فارسی، انوری از جمله شاعرانی است که به کاربرد عناصر تنانه در قصاید و به‌ویژه در غزلیات خود مبادرت ورزیده است. در پژوهش پیش روی به کمک روش توصیفی-تحلیلی و بر پایة نظریة فلسفی بدن، به چهل غزل او از منظر دوازده رویکرد پرداخته شده است؛ یافته‌های پژوهش نشان داد که بالاترین بسامد رویکردهای تنانگی در غزلیات انوری، متعلق به رویکرد زیبایی‌شناسانه است که تقویت‌کنندة جنبة هنری غزل اوست. رویکردهای دیگر بر اساس بسامد عبارت بودند از: رویکرد سیاسی؛ رویکرد روان‌شناسانه؛ رویکرد فرهنگی-اجتماعی؛ رویکرد زیست‌شناسانه؛ رویکرد هستی‌شناسانه؛ رویکرد جنسیتی؛ رویکرد فلسفی؛ رویکرد متافیزیکی و رویکرد نشانه‌شناسانه. فراوانی این رویکردها و چگونگی توزیع آن‌ها در غزل انوری، هم درونمایة اصلی شعر او را نشان می‌دهد و هم منعکس‌کنندة سبک غالب شعرغیرعرفانی قرن ششم است که بیش از آن که معنامند و اندیشه‌گرا باشد، فرم‌گرا و مبتنی بر آرایش‌های زبانی است.