فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف از نگارش این مقاله بررسی فرایند ارتقاء واکه قبل از خیشومی‌ها در واژه‌هایی است که با وجود برخورداری از بافت واجی متناسب، بدون انجام این فرایند تلفظ می‌شوند. بدین منظور، 110 واژه رایج از زبان فارسی دارای بافت واجی لازم، انتخاب و از 150 گویشور فارسی‌زبان خواسته شد تا این واژه‌ها را به سبک غیررسمی تلفظ کنند. پس از ثبت و واج‌نگاری تلفظ گویشوران، تغییرات واجی و چگونگی عمل‌کردن فرایند مورد نظر بررسی شد. این که چرا یک فرایند واجی در بافت‌های مشابه گاهی عمل می‌کند و گاهی عمل نمی‌کند، ضروری می‌نماید تا با انجام پژوهشی مشخص شود که این فرایند تحت تأثیر چه موانع یا عواملی بوده‌است. اجرای این پژوهش به روش پیمایشی و میدانی و سپس تحلیل محتوای کیفی انجام شد و یافته‌ها نشان داد که فرایند ارتقاء واکه قبل از خیشومی‌ها عمدتاً در مقوله‌های بسته و واژه‌هایی عمل‌کرده که از گذشته در زبان بوده‌ و با افراشته شدنِ واکۀ افتاده تلفظ می‌شده‌اند. استناد به ملاحظات تاریخی حاکی از توقف این فرایند است و به همین خاطر واژه‌های جدید را شامل نمی‌شود، اما عوامل دیگری سبب شده تا در صورت وجود بافت متناسب در بسیاری واژه‌های قدیمی‌تر نیز افراشتگی واکه عمل نکند. این عوامل عبارتند از: 1. بافت ایجاد شده مربوط به دو تکواژ باشد. 2. کلمه مورد نظر وام‌واژه باشد. 3. اسامی خاص. 4. بافتی که در آن، عمل کردن یک فرایند واجی دیگر باعث مجاورت واکۀ پسین افتاده با خیشومی شده باشد. 5. وجود بافت متناسب در مقوله‌های باز و حوزه‌های نوین آموزشی و فناوری.