شناسایی و رتبه‌بندی پیامدها و شرایط مداخله‌گر و زمینه‌ای مدیریت سود در صنعت بانکداری ایران

نویسندگان

1 دانشیار، گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

2 دانشجوی دکتری حسابداری گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

3 دانشیار، گروه حسابداری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

4 دانشیار گروه حسابداری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

doi
10.30479/jfak.2021.13984.2742
چکیده

هدف: میزان شیوع و پیامدهای قوی مدیریت سود، نقش تعیین­کننده بانک­ها در اقتصاد هر کشور و نحوه عمل آنها در حوزه حسابداری و گزارشگری مالی، زمینه را برای ورود پژوهش‌های حسابداری به‌منظور بررسی صنعت بانکداری مهیا می‌نماید. باتوجه به خلأ پژوهش‌های کیفی، هدف شناسایی و رتبه‌بندی پیامدها و شرایط مداخله‌گر و زمینه‌ای مدیریت سود در این صنعت می‌باشد. روش‌: روش‌شناسی پژوهش، دلفی فازی و فرایند تحلیل سلسله مراتب فازی با ابزار مصاحبه و پرسشنامه است. با استفاده از روش نمونه­گیری گلوله­برفی، پس از مصاحبه با 15 نفر از خبرگان این صنعت، پرسشنامه‌های دلفی و مقایسات زوجی در اختیار 23 نفر از افرادی که در تهیه، تحلیل و حسابرسی صورت‌های مالی بانک‌ها فعالیت داشته‌اند قرار گرفت. قلمرو زمانی پژوهش سال‌های 1398 و 1399 در نظر گرفته شده است. یافته‌‌ها: شرایط مداخله­گر مؤثر در بروز مدیریت سود در صنعت بانکداری به­ترتیب «فشار محیط اقتصادی»، «عوامل درگیر در سطح شفافیت مالی»، «عوامل خاص صنعت» و «عوامل محیط قانونی» می­باشند. شرایط زمینه‌ای نیز به­ترتیب عبارتند از: بسترهای «اقتصادی»، «فرهنگی»، «نظارتی و قانونی» و «خاص صنعت». به‌علاوه پیامدهای این پدیده به­ترتیب عبارتند از: «تحریف گزارشگری مالی»، «پیامدهای اجتماعی»، «پیامد اقتصادی و بازار پولی» و «پیامد تأثیر بر بازار سرمایه». نتیجه‌گیری: فرهنگ شدن پرداخت سود، انگیزه بقای بانک، انگیزه خاص مدیریت، کیفیت استانداردهای حسابداری و انگیزه قانونی، شرایط اصلی تأثیرگذار بر مدیریت سود بوده و پیامدهای اصلی آن، انباشت دارایی­های سمی، فساد سیستماتیک، افزایش شدید تورم و  افزایش عدم تقارن اطلاعاتی می‌باشد. دانش‌افزایی: این یافته­ها می‌تواند علاوه بر توسعه ادبیات و نظریه‌های مربوط به آن، برای سرمایه‌گذاران، بانک مرکزی، استانداردگذاران، بازرسان و حسابرسان مفید واقع شود.