فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«روایت‌شناسیِ بلاغی» یا «بلاغت داستان»، یکی از زیرشاخه‌های روایت‌شناسی پساکلاسیک در نظریة روایت معاصر با هدف کشف شگردهایی است که موجب تأثیر روایت بر مخاطب می‌گردد. این رویکرد، روایت را یک کنش ارتباطی هدفمند فرض می‌کند. در این نگاه، روایت صرفا بازنمایی رویداد‌ها نیست، بلکه خود نیز یک رویداد است؛ رویدادی که در آن نویسنده به دنبال جلب توجه و تأثیر بر شناخت، احساسات و ارزش‌های مخاطبان است. در این مقاله پس از بسط مفهوم بلاغت داستان بر اساس آراء «وین سی.بوت»، رمان پنج شنبه فیروزه‌ای اثر سارا عرفانی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. رمان مذکور را می‌توان در گروه رمان‌های دینی جای داد که با هدف تعالی خواننده بر مدار سبک زندگی دینی خلق شده‌ است، کشف ترفندهای بلاغی این رمان -که علاوه بر اقبال مخاطبان، موفق به کسب جوایزی نیز گردیده- می‌تواند ما را در تحلیل رمان‌های دینی معاصر یاری کند. در این مقاله، رمان در سه سطح «نویسنده»، «متن»، «خواننده» با هدف یافتن ترفندهای بلاغی موجد تأثیر بر مخاطب، بازخوانی و تحلیل شده‌ است. نتیجه این‌که «نویسنده» آگاهانه کوشیده‌است ترفندهایی را برای رسیدن به سطح بلاغی مطلوبش به‌کار‌گیرد (ترفند تقابل، حقیقت‌نمایی، تغییر زاویه دید و راوی، استدلال و ترفند توجیه آن، انتخاب موضوع خاص) و به وسیله آن به هدف اصلی داستان (ارتباط با مخاطب، رشد فکری-معنوی انسان به مدد قوه انتخاب‌گری) برسد. در «متن» نیز حضور نشانه‌ها و تنش‌های گفتمانی می‌تواند در مسیر این تاثیرگذاری باشد. سطوح مختلف مخاطب یعنی «خواننده» و شیوه تأثیرگذاری داستان بر آن‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته است.