فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی حیثیات گوناگون بایدهای اخلاقی و حقوقی از مباحث مهم فلسفه اخلاق و فلسفه حقوق به‌حساب می‌آید؛ مقاله پیش‌رو این بایدها را از حیث معناشناسی، هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، مباحث منطقی و ارتباط میان آن‌ها از منظر مرحوم حائری بررسی‌می‌کند.بسیاری از محققان، دیدگاه مرحوم حائری را درباره باید اخلاقی بررسی کرده‌اند؛ اما نظر ایشان درباره باید حقوقی و ارتباط باید اخلاقی و حقوقی بررسی نشده است. ایشان از جهت معناشناسی باید اخلاقی را به معنای ضرورت بالغیر و باید حقوقی را به معنای ضرورت اعتباری در نظر می‌گیرد؛ وی ازنظر هستی‌شناسی باید اخلاقی را مبین رابطه واقعی میان فعل و فاعل اخلاقی لحاظ می‌کند، اما باید حقوقی را اعتباری حاصل از بنای عقلا برای رسیدن به نظم و عدالت اجتماعی در نظر می‌گیرد. وی از حیث معرفت‌شناسی جملات حاوی باید اخلاقی و حقوقی را خبری می‌داند، اما مدرِک مطابقت با واقع در بایدهای اخلاقی عقل انسان و در بایدهای حقوقی عرف عقلا دانسته می‌شود که بر اساس اراده جمعی و برای وصول به نظم و عدالت اجتماعی شکل‌ می‌گیرد. ایشان در مباحث منطقی با تحویل بردن جمله‌های حاوی باید اخلاقی و حقوقی به جمله خبری، مسئله باید و هست را به رابطه هست و هست تبدیل و حل می‌کند و این رابطه را در اخلاق، برهانی تلقی می‌کند. به نظر می‌رسد عدم تفکیک مباحث معناشناسی از هستی‌شناسی در دیدگاه مرحوم حائری سبب خطا در معناشناسی بایدها شده است و عدم تبیین کامل هستی‌شناسی باید و راه شناخت وحی در معرفت‌شناسی بایدهای حقوقی از نواقص دیدگاه ایشان به‌حساب می‌آید.