ظرفیتسنجی کالبدی مدارس تاریخی در بازاستفاده تطبیقی فضاهای آموزشی؛ نمونه موردی: مدارس جانیخان، شفیعیه، رحیمخان، معمارباشی و شیخ عبدالحسین
نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد اردستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردستان، ایران.
4 استادیار گروه معماری، واحد اردستان، دانشگاه آزاد اسلامی، اردستان، ایران
doi
10.30475/isau.2024.418027.2083چکیده
یکی از راهبردهای عملیاتی برای حفظ ارزشهای تاریخی و فرهنگی ساختمانهای تاریخی در راستای توسعه پایدار و بهرهمندی از آنها، بازآفرینی و بازاستفاده تطبیقی آنها با برنامهریزی عملکردی جدید است. ظرفیتسنجی کالبدی بناهای موردنظر برای احیا و بازآفرینی ضروری و پراهمیت است. ازجمله مهمترین بناهای میراثی برجایمانده از دوران گذشته در شهرهای تاریخی ایران، مدارس هستند. هدف از این مطالعه آن است که ظرفیتهای کالبدی پنج مدرسه میراثی جهت بازاستفاده تطبیقی بررسی شود که عبارتند از جانیخان قم، شفیعیه و رحیمخان در اصفهان و معمارباشی و شیخ عبدالحسین در تهران. در این مطالعه به روش تحقیق کمی و از طریق آزمون افتراق معنایی و نیز تحلیل همبستگی میان متغیرها، معیارهای استخراجشده از مبانی نظری بازآفرینی تطبیقی که عبارتاند از: بهرهمندی از نور طبیعی، امکان تهویه طبیعی هوا، امکان تعدیل طبیعی دمای هوا، سکوت و آرامش فضا، ظرفیت مبلمان مطلوب فضا، ایمنی و امنیت ساختمان، زیبایی و تزئینات، سیرکولاسیون و دسترسی مطلوب، فضای سبز و چشمانداز زیبا و تنوع مصالح تحلیل شد. نتایج سنجش معیارها در پنج مدرسة انتخابشده نشان میدهد که در مدارس برخوردار از ظرفیتهای فضایی بیشتر، وسیعتر و متنوعتر و نیز ارتباط بیشتر با حیاط مرکزی بهعنوان موقعیت تأمینکننده نور، هوا، چشمانداز، سکوت، آرامش و طبیعت، قابلیت بالاتری برای احیا و برنامهریزی فضایی جدید وجود دارد. همچنین نتایج روشن میسازد از میان پنج مدرسه انتخابی بهترتیب مدرسه جانیخان با میانگین امتیاز (۱.۹۱)، مدرسه رحیمخان (۱.۸۹) و مدرسه معمارباشی (۱.۸۶) بیشترین ظرفیت را برای بازاستفاده تطبیقی دارند.
