ارتقای کیفیت فضای شهری پیرامون مساجد از طریق طراحی معماری؛ نمونهی موردی: مسجد حکیم اصفهان
نویسندگان
1 کارشناسارشد مهندسی معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
2 استادیار، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.
doi
10.30475/isau.2024.370541.2006چکیده
فضای شهری عرصهای برای نمایش زندگی جمعی است؛ صحنهای که شهروندان را فارغ از نژاد، سن و صنف دور هم جمع کرده و با شکستن مرزهای اجتماعی، نمایشی از زندگی اجتماعی مردم شهر عرضه میکند. با توجه به اینکه کیفیت فضاهای شهری بر میزان حضورپذیری مردم در آن موثر است، تلاش در مسیر ایجاد فضاهای با کیفیت شهری به عنوان یکی از مسئولیتهای معماران و شهرسازان شناخته میشود. در واقع توجه فعالان صنعت ساختمان به ویژه معماران و شهرسازان به تاثیر مستقیم هر بنا بر کیفیت فضای شهری پیرامون آن یکی از لازمههای رسیدن به شهری با فضاهای عمومی باکیفیت است. این پژوهش با هدف شناسایی نقش بنای مسجد حکیم اصفهان در ارتقای کیفیت فضای شهری پیرامون آن انجام شده است تا نتیجهی آن علاوه بر یادآوری نقش ساختمان به عنوان ریز دانههای شهری در کیفیتبخشی به فضاهای عمومی شهر، به عنوان نمونهای از تدقیق در یک ساختمان خاص جهت مطالعات بعدی در اختیار معماران و شهرسازان قرار گیرد. بر این اساس، ورودیهای غربی، شمالی و شرقی مسجد حکیم اصفهان که فضای معماری را به فضای شهری متصل نموده برای مطالعه دقیقتر انتخاب شدند. ابزار پژوهش، مصاحبهی نیمه ساختار یافته بود و دادههای حاصل از مصاحبه با 160 نفر از شهروندان حاضر در فضای شهری پیرامون مسجد حکیم، با استفاده از نرمافزار Maxqda جمعبندی و در سه مرحله (باز، محوری و گزینشی) کدگذاری شد. دادهها در قالب 24 مفهوم منسجم به عنوان کدهای باز و 12 مقوله به عنوان کدهای محوری تدوین و معرفی گردیده است. با هدف تسهیل مطالعهی نتایج، کدهای محوری نیز در قالب چهار دستهی کلی(کدگذاری گزینشی) ادراکی، فضایی، کالبدی و عملکردی مرتب شدهاند. در آرای مصاحبهشوندگان، نقش معماری در تقویت اجتماع پذیری فضای شهری، نقش معماری در خوانایی فضای شهری، نقش معماری در القای حس مکان در فضای شهری و نقش معماری در ارتقا امنیت در فضای شهری، پرتکرارترین مصادیق از نقش معماری مسجد حکیم اصفهان در کیفیتبخشی به فضای شهری پیرامون آن بوده است.