نورعلیشاه اصفهانی در منابع صوفیه و غیرصوفیه
نویسندگان
1 استادیار گروه تصوف و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 استادیار گروه فلسفه و کلام، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران
3 دانشجوی دکتری تصوف و عرفان اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
4 استادیار گروه فلسفه، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
چکیده
تصوف، جریانی اسلامی است که در میان اکثریت اهل سنّت آغاز شد و فراز و نشیبهای فراوانی را پشت سر گذاشت. صوفیان ایران، که در اواخر دوران صفویه منزوی شده بودند، کوشیدند با «تجدید عهد با گذشته» به حیات کمرمق خود جانی دوباره ببخشند. از پیشروان این نهضت، نورعلیشاه اصفهانی (متوفای 1212 ه.ق.) بود که با عنوان «شیخالمشایخ» سلسله نعمتاللهیه، شاگردانی در دامان خود پرورانید. از آنجا که گزارشها و قضاوتهای تاریخی درباره او بسیار متفاوت بلکه متناقض است، بازخوانی شخصیت دینی او، آثار، شاگردان و اندیشههایش در منابع صوفیه و غیرصوفیه ضرورتی انکارناپذیر است. زیرا از یک سو مخالفان او، از فقهای دوراناند و از سوی دیگر، رویارویی با همه یا بخشی از داشتههای دینی و معنوی او بسیار دشوار است. بنابراین، در این پژوهش میکوشیم با مطالعه کتابخانهای، زندگی، آثار، شاگردان، مریدان و باورهای نورعلیشاه اصفهانی را توصیف و تحلیل کنیم و با بازخوانی تاریخ به شناخت دقیقتری از او دست یابیم. از همینرو، با دوری از بحث و نزاع، تاریخ و عقاید وی را در منابع صوفیه و غیرصوفیه بررسی میکنیم و نشان میدهیم بر پایه گزارشهای تاریخی و محتوای آثار او و شاگردانش، این قضاوتها بیشتر بر پایه غلبه پیشداوریها بوده و به افراط و تفریط انجامیده است.
