فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نبرد جلولا (16 ه.ق/637 م.) از مهم‌ترین رویارویی‌های نظامی میان ایرانِ ساسانی و عرب‌های مسلمان در نیمۀ نخست سدۀ هفتم میلادی به‌شمار می‌رود. این نبرد نه‌تنها یک شکست  بزرگ نظامی برای ساسانیان بود، بلکه نقطۀ عطفی در فروپاشی مرزهای هویتی ایران و انیران محسوب می‌شود؛ مفهومی که بنیان ایدئولوژیک و سیاسی شهریاری ساسانی بر آن استوار بود. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که چگونه نبرد جلولا هم‌زمان به شکست نظامی و فروپاشی مرزهای هویتی ایران و انیران انجامید؟ هدف اصلی پژوهش حاضر، واکاوی ابعاد نظامی، سیاسی و هویتی نبرد جلولا و نشان دادن جایگاه آن در روند زوال ایدئولوژی (ایران و انیران) شهریاری ساسانی است. فرضیۀ این پژوهش بر آن است که نبرد جلولا را باید نقطۀ عطفی در تاریخ اواخر ساسانی دانست؛ جایی‌که فروپاشی نظامی ایرانشهر با گسست ایدئولوژیک و از میان رفتن مرزهای هویتی میان ایران و انیران هم‌زمان شد. روش و رویکرد پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر منابع تاریخی و کتابخانه‌ای است. یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که ضعف ساختار نظامی و بحران در رهبری سیاسی، شکست ساسانیان در جلولا را رقم زد؛ شکستی که با فروریختن مرزهای جغرافیایی و نمادین ایران و انیران، مسیر فروپاشی نهایی دولت ساسانی و گسترش سریع اسلام در ایران را هموار ساخت.