فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خاندان بیات از روزگار سلطنت شاه‌عباس اول صفوی تا اواخر دورۀ قاجار، یکی از نیرومندترین خاندان‌های محلی در شمال‌غرب ایران به شمار می‌رفت که با تکیه بر جایگاه ایلی و موقعیت سوق‌الجیشی ماکو، توانست حکومت موروثی خود را در این ناحیه تثبیت کند. در دورۀ قاجار، هم‌زمان با تضعیف دولت مرکزی و گسترش مداخلات قدرت‌های خارجی در مرزهای شمال‌غرب، خوانین ماکو کوشیدند تا از این وضعیت برای تحکیم خودمختاری محلی بهره برند؛ اما رقابت‌های خانوادگی، منازعات ارضی و نزاع بر سر جانشینی به ابزاری برای مداخله و نفوذ غیرمستقیم دولت مرکزی در امور ماکو تبدیل گردید.پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و تبیینی، در پی پاسخ به این سؤال است که ماهیت و ریشه‌های منازعات درون‌خاندانی بیات‌ها و نقش متقابل دولت مرکزی در شکل‌دهی و بهره‌برداری از این شکاف‌ها چه بود؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از درگذشت علی‌خان بیات در سال ۱۲۸۴ قمری، اختلافات میان شاخه‌های مختلف خاندان بر سر املاک و جانشینی تشدید شد. دولت مرکزی قاجار نیز با سیاست آگاهانۀ تفرقه و تضعیف، کوشید از این شکاف‌ها برای کنترل منطقه و تحدید نفوذ خوانین بهره گیرد. پیامد نهایی این فرآیند، بروز درگیری‌های مسلحانه، شورش‌های محلی، حذف فیزیکی برخی خان‌ها (از جمله عزت‌الله‌خان) بود.