جنبش مکابیان: از مقاومت دینی تا تأسیس حکومت حشمونیان

نویسندگان

1 استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

3 استادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

doi
10.22034/hsow.2025.2060119.1614
چکیده

در اوایل قرن دوم پیش از میلاد، سیاست‌های سرکوبگرانه و تلاش برای هلنی‌سازی از سوی حکومت سلوکی، هویت دینی و فرهنگی یهودیان را در یهودیه تهدید کرد و زمینه‌ساز شکل‌گیری شورش مکابیان شد. پرسش اصلی این است که چگونه  جنبش مذهبی مکابیان منجر به تأسیس حکومت مستقل  حشمونیان و تثبیت هویت یهودی انجامید؟ پژوهش حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی–تحلیلی، بر پایه منابع کهن مانند کتاب‌های مکابیان و آثار یوسفوس فلاویوس و نیز پژوهش‌های جدید انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شورش مکابیان با سازمان‌دهی نیروهای مردمی، احیای شعائر مذهبی و بازسازی معبد اورشلیم، زمینه استقلال سیاسی و بازسازی هویت دینی را فراهم ساخت. حکومت حَشمونیان، که از دل این قیام پدید آمد، استقلال نسبی یهودیه را تثبیت کرد و موجب تقویت خودآگاهی قومی در برابر نفوذ فرهنگی هلنیسم شد. گرچه این حکومت سرانجام در برابر قدرت فزاینده روم فروپاشید، اما میراث فکری و فرهنگی مکابیان در قالب پاسداشت ایمان، استمرار سنت‌های مذهبی و پیدایش جشن حنوکا، تأثیری پایدار بر تاریخ دینی و فرهنگی یهود بر جای گذاشت.