فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات و وقایع تاریخ صدر اسلام در مناطق مفتوحه‌اسلامی متأثر از شخصیت‌ها‌ی اثرگذار این دوران بوده است. هریک از رجال  و فاتحان برجسته در دوره فتوحات اسلامی دارای خاستگاه اجتماعی و قبیله­ای بودند که بر‌ رفتار و ‌کنش آنان در عصر اسلامی اثرگذار بود. یکی ‌از این فاتحان عرب مسلمان که در دوره خلفاء و دوره اموی سرزمین­های بسیاری از ایران را فتح کرد، ربیع­بن­زیاد الحارثی است. رفتار و عملکرد ربیع در جریان فتوح اسلامی در ایران نمونه بسیار خوبی برای تبیین ماهیت عملکرد فاتحان عرب می­باشد. بر این اساس، سوال اصلی این است که عملکرد سیاسی و نظامی و نحوه مواجهه­ی ربیع الحارثی  با ایرانیان در جریان فتوحات چگونه بود؟ یافته­ها نشان می­دهد که در بسیاری از موارد، رفتار و اعمال فاتحانی چون ربیع، آمیزه­ای متناقض از‌ سنت­ها و خُلقیات عرب پیش از اسلام و آموزه­ها و الگوهای اسلامی بوده است. بنابراین، در برهه­ای که ربیع الحارثی متأثر از سنت­های جاهلی و قبیله­ای عربی بود رفتارهای خشونت­باری چون کشتار بیرحمانه، قساوت، تحقیر، بردگی اسیران، زنان و کودکان داشته؛ اما زمانی که با آموزه­ها و سنت­های اسلامی از طریق حسن بصری آشنا شد، برخورد خیرخواهانه­ و مسالمت آمیزتری با ایرانیان  از خود بُروز داده است.