فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

احسان‌خان کنگرلو (متوفی.۱۲۶۲ق/۱۸۴۶م)، از امرای خاندان محلی کنگرلو در نخجوان بود. وی در جریان جنگ دوم ایران و روسیه، منصب سرهنگی فوج کنگرلو و سرحدداری نواحی قراباغ را در اختیار داشت. با این حال، در میانه درگیری‌ها، با تسلیم قلعه راهبردی عباس‌آباد نخجوان به روس­ها، از دولت قاجاریه فاصله گرفت و به همکاری با روسیه روی آورد؛ اقدامی که در منابع قاجاری از آن به‌عنوان «خیانتی بزرگ» یاد شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی زمینه‌ها و انگیزه‌های این تصمیم سیاسی، می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که احسان‌خان تحت چه شرایط و با چه انگیزه‌هایی در اوج نبرد، موضع خود را به سود روسیه تغییر داد؟ این نوشتار اغلب از نسخه‌های خطی مکاتبات خاندان کنگرلو، منابع تاریخی و با رویکرد توصیفی–تحلیلی انجام شده است. یافته‌ها مبین آن است که گرایش احسان‌خان به روسیه، با وجود بهره‌مندی از القاب و مناصب حکومتی از سوی قاجاریه، برخاسته از درک او از تغییر سیاست روس‌ها در قبال نخبگان قفقاز بود. این سیاست، با وعده احیای امتیازات سیاسی و اقتصادی خاندان‌های محلی همراه بود. در مقابل، تجربه منفی پدرش، کلبعلی‌خان، در همکاری با قاجارها و حذف تدریجی این خاندان از مناصب موروثی، نقش مؤثری در دلسردی احسان‌خان از ساختار حکومتی ایران ایفا کرد.