بررسی عوامل مؤثر بر تحولات تاریخی قلعه‌ها در آذربایجان عصر ناصری (نمونه موردی: قلعه بدلبو ارومیه)

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران

doi
10.22034/hsow.2025.2008923.1499
چکیده

باتوجه به موقعیت مرزی شهر ارومیه شاهد ساخت قلعه­های متعدد در اطراف شهر در دوره­های مختلف می­باشیم. یکی از قلعه‌های شهر ارومیه قلعه بدلبو است. این پژوهش کیفی با استفاده از روش تحقیق تفسیری- تاریخی و توصیفی-تحلیلی انجام شده است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال است که ریخت­شناسی قلعه بدلبو ارومیه در دوران قاجار به چه صورتی بوده و چه عواملی بر ساخت آن تأثیر­گذار بوده است؟ نتایج حاکی از این است که قلعه بدلبو ارومیه در دوره قاجار، از بناهای حاکم­نشین محلی بوده که اداره­ی آن تحت نظر خاندان افشار بوده است. این مجموعه به دلیل جلوگیری از حمله اشرار، نظارت بر مالکین و بهره­برداری از قابلیت­های کشاورزی و اخذ عوارض از ایلات ساخته شده است. ویژگی­های معماری این قلعه عبارتند از: استفاده از حیاط مرکزی برای مجموعه، استفاده از باروی خشتی با تعبیه کنگره­هایی بر روی آن، استفاده از برج دفاعی، داشتن کاربری حکومتی و مسکونی، برونگرا بودن کوشک اربابی و اشرافیت آن بر مناظر اطراف، استفاده از عناصر معماری غربی مانند قوس­های نیم دایره­ای، سقف شیروانی و شومینه در کوشک، ساخت برج­های دو طبقه چند ضلعی، استفاده از ایوان با ستون­های چوبی و استفاده از نمای آجری در بنا.