فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پادشاهان و سپهسالاران پس از پایان جنگ یا فرجام موفقیت‌آمیز لشکرکشی به سرزمین‌های دیگر، برای اعلان خبر پیروزی و فتح قلمرو جدید، با املای خود یا انشای دبیر دیوان خویش، نامه‌ای صادر می‌کردند که بدان فتح‌نامه می‌گویند. مقاله حاضر بر آن است که ضمن بررسی روند شکل‌گیری، تکامل و استقلال فتح‌نامه‌های منثور به این پرسش پاسخ دهد که این نوع نوشتار به‌عنوان گونه مستقل نوشتار درباری و سلطانی از چه زمانی رواج یافته است و زیرمجموعه کدام‌یک از انواع ادبی فارسی قرار می‌گیرد؟ نویسنده برای پاسخ به پرسش‌ پژوهش ابتدا فرایند شکل‌گیری و استقلال فتح‌نامه را به روش توصیفی گزارش داده سپس جایگاه فتح‌نامه را به‌عنوان یک نوع ادبی ازنظر صورت، ساختار و کارکرد به شیوه تحلیلی تبیین خواهد کرد. دستاورد پژوهش نشان می‌دهد که فتح‌نامه در آغاز نوشتاری ضمنی و فرعی در متون تاریخی بوده که به زبان خبری نوشته می‌شد و از سده ششم هجری استقلال یافته به‌تدریج به زبان ادبی و هنری نگاشته شده سپس اصول و آداب نگارش آن تعیین و تدوین گردیده است. ازنظر انواع ادبی فتح‌نامه روایتی ادبی و کوتاه از پیروزی در جنگ است که وجهی حماسی دارد و با هدف مشروعیت بخشیدن به جنگ و بقای قدرت و حکومت پادشاهان نوشته‌شده است.