طرح اتحاد اسلامی ــ نظامی ایران و عثمانی علیه روسیه در طول جنگهای قفقاز
نویسندگان
1 استادیار، عضو هئیت علمی گروه تاریخ دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران
2 گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
چکیده
در طول جنگهای قفقاز در دوره فتحعلی شاه، شرایط سخت میدانی و دیپلماتیک ایران در برابر روسیه، منجر به ایده نزدیکی دو رقیب منطقهای یعنی ایران و عثمانی علیه روسها شد. این طرح در قالب ساختار دیپلماتیک ابتدا از سوی فرانسه مطرح شد؛ اما چرخش فرانسه به سمت روسیه، این ایده را ناکام گذاشت. عباس میرزا سعی کرد طرح اتحاد با عثمانی را با شعار «اتحاد اسلامی» پیش ببرد و این سیاست را تا امضای قرارداد گلستان پی گرفت و تلاشهای مختلفی را جهت نیل به آن انجام داد. این پژوهش با اتخاذ روش توصیفی ــ تحلیلی و با کمک منابع ترکی استانبولی، در پی پاسخ به این پرسش است که طرح اتحاد ایران و عثمانی، با چه موانعی مواجه بود؟ نتایج تحقیق نشان میدهد، مشکلات ریشهدار میان ایران و عثمانی اجازه اعتمادسازی مشترک را به دو قدرت در راستای ایجاد یک جبهه مشترک علیه روسیه نداد. همچنین ترکان به شدت به عباس میرزا و طرح او به دیده تردید مینگریستند و ایده یک اتحاد نظامی علیه روسیه را بیشتر یک حرکت ظاهری برای تحتتأثیر قراردادن روسها و به دست آوردن دستی بالاتر در مذاکرات صلح آینده، تحلیل میکردند؛ عدم اعتمادی که نهایتاً منجر به اتحادی میدانی نشد.
