فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

  در سازمان اداری برخی از حکومت‌های اسلامی «عارض» لشکر منصبی متداول بوده­است. بااینکه اصطلاح یادشده واژه‌ای عربی است، در تشکیلات اداری و سازمان لشکری خلافت عباسی به­ کار نرفته و تنها در حکومت‌های ایرانی برخاسته در شرق سرزمین‌های خلافت عباسی رواج داشته­است. ازاین‌رو این پرسش مطرح است که آیا این منصب از نظر سرشت و ماهیت، ویژه حکومت­های ایرانی برخاسته از دل خلافت عباسی بوده­است؟ و این فرضیه مطرح می‌شود که به نظر می‌رسد «عارض» برخاسته و برگرفته از سازمان اداری روزگار فرمانروایی ساسانی در ایران باستان بوده؛ گویا هم کارکردها و وظایف آن در دوره پس از اسلام، در میان حکومت‌های ایرانی سر برآورده در سرزمین‌های شرق خلافت عباسی پیوستگی یافته است. این پژوهش با هدف روشن کردن ریشه‌های تاریخی اصطلاح و منصب «عارض» و به­ شیوه­ی توصیفی و تحلیلی انجام‌ شده­است. بنابر یافته‌های پژوهش، گزارش معتبری در دست است که نشان می‌دهد منصب عارض دست‌کم از نمونه متداول در روزگار انوشیروان ساسانی یا نمونه‌ای همانند آن برگرفته ‌شده­است؛ و نیز از آغاز حکمرانی صفاریان به ‌کار رفته و بدین­ترتیب در دوره اسلامی پیوستگی یافته ­است.