فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خواجه نظام ­الملک طوسی وزیر نامدار عصر سلجوقی که وزارت دو تن از سلاطین این سلسله یعنی آلب ارسلان (455- 465ه.ق) و ملکشاه ( 465- 485 ه.ق) را به مدت سی سال بر عهده داشت، نقشی برجسته در سازمان­دهی و ادارۀ حکومت سلجوقی ایفا می­ کرد. یکی از مهم­ترین اقدامات او ایجاد ارتشی شخصی بود که از آن با عنوان غلامان نظامیه یاد شده­ است. این گروه سازمان یافته که از غلامان خریداری شده توسط نظام­ الملک تشکیل شده بود، مستقیماً تحت فرمان وزیر انجام وظیفه می­ کردند. آنان -به­ ویژه پس از مرگ خواجه نظام­ الملک- حدود یک دهه از مهم­ترین گروه­ های تأثیرگذار در جریانات و وقایع سیاسی عصر سلجوقی بودند. این پژوهش  با روش توصیفی– تحلیلی و با بهره­ گیری از منابع دست اول عهد سلجوقی تلاش می­ کند به این سوال پاسخ دهد که هدف و انگیزۀ خواجه نظام­ الملک از ایجاد گروه غلامان نظامیه چه بوده و این گروه چه نقشی در جریانات سیاسی عصر سلجوقی ایفا نموده­ اند؟ یافته­ های پژوهش بیان­گر آن است که نا امنی موجود در جایگاه دیوان­ سالاران در سلسله­ی ماقبل سلجوقی (غزنویان) و در عهد سلجوقیان، نظام­الملک را برآن داشت تا با تشکیل نیرویی  نظامی، مستقل از سلطان سلجوقی، جایگاه خود را  به‌عنوان یک دیوان سالار قدرتمند تبیث و تضمین کند. این گروه پس از مرگ خواجه نیز حضوری تأثیرگذار در جریان­های سیاسی عصر  سلجوقی ایفا کردند.