فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهفتوحات صدر اسلام ازجمله رویدادهای مهمی تلقی می‌شود که پیامدهای ناشی از آن، آثار مهمی را بر حیات مادی و معنوی مسلمانان بر جای نهاده است. از سوی دیگر، تأثیرات این رویداد عظیم بر حوزه حدیث را نمی‌توان کتمان نمود؛ لذا پژوهش حاضر با نظر به فضای حاکم بر فتوحات به دنبال بررسی این پرسش است که اثربخشی اقدامات خلفا به‌مثابه رخدادهای مؤثر در تاریخ حکومت اسلامی، بر حوزة احادیث به چه میزان بوده و فتوحات نیز در پیدایش روایت مزبور، چه نقشی را ایفا نموده است؟ گفتنی است سیر تاریخی تألیفات پیرامون فتوحات، گواه از اهتمام فراوانی دارد که بدان مبذول داشته‌اند؛ لکن فقدان مطالعات حدیثی در باب خاستگاه روایت، ضرورت پرداخت بدان را آشکار می‌سازد. ازاین‌روی، در این نوشتار سعی شده است با پاسخ به سؤال فوق مبنی بر تأثیرات فتوحات بر زمینه‌های پیدایش روایت، قدری از کاستی‌های موجود برطرف گردد. باید گفت این پژوهش، با اتخاذ رویکردی نظری و بهره‌وری از شیوة توصیفی‌ـ‌تحلیلی بدین رهیافت نائل آمد که نظریه عدالت اصحاب به‌مثابه نمونه‌ای از باور کلامی اهل‌سنت، موضوعی است که به‌موجب آن گستره روایات مجعول و یا همانندسازی شده را می‌توان شاهد بود. به بیان دیگر، تأثیر رویدادها و باورهای کلامی بر حوزة مأثورات قابل کتمان نبوده و آثار آن‌ها بر همانندسازی روایات با ذکر مصادیقی چند تبیین گردید. شبیه‌سازی جنگ‌های پیامبر(ص) و خلفا از سوی نسل‌های پس از صحابه، در راستای توجیه فتوحات به‌عنوان مصداقی از جنگ‌های ابتدایی و نیز تقویت نظریه «عدالت اصحاب»، زمینه‌های پیدایش روایت را بیش‌ازپیش فراهم نموده است.