فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئله­ی جانشینی در عصر ایلخانان، تحت تأثیر اقتدار و نفوذ حداکثری امرا و اشرافیت نظامی مغولی، به بحرانی سیاسی- اجتماعی مبدل شد. تأمل در سیر تأثیرگذاری امرای مغولی در مسئله­ی جانشینی و روند تبدیل آن به یک بحران سیاسی- اجتماعی، نشان می‌دهد که نقش­آفرینی فزاینده­ی امرای نظامی مغولی در مسئله­ی جانشینی، برآیندی از واقعیت­های سیاسی-اجتماعی و اقتصادی-نظامی این دوره است. بر این اساس، هر چه فاصله­ی ما از دوره­ تأسیس ایلخانان به دوره­ی مسلمانی آنان بیشتر می­شود، نقش امیران و اشراف مغولی در مسئله­ی جانشینی کمرنگ­تر و در عوض به نقش دیوانسالاری ایرانی در بحران جانشینی افزوده می‌شود. از همین رو پژوهش حاضر تلاش دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که امرای نظامی مغول چه نقشی در بحران جانشینی دوره ایلخانان داشته‌اند و الگو و مؤلفه‌های مختلف دخیل در شکل­گیری و تداوم این مسئله کدام است؟ فرضیه­ی این پژوهش آن است امرای نظامی از تأسیس حکومت ایلخانی تا روی کار آمدن غازان نقش مهم و بی­بدیلی در مسئله­ی جانشینی داشتند؛ اما با روی کار آمدن غازان، مسلمان شدن ایلخانان و قدرت گرفتن دیوان‌سالاران ایرانی از نقش امرای نظامی در مسئله‌ی جانشینی کاسته شد. نتایج این بررسی همچنین نشان می­دهد که تأثیر امیران مغولی در تبدیل کردن مسئله­ی جانشینی به یک بحران، به بسترها و عوامل پیچیده و چندگانه­ وابسته بود و با تحول در نوع سیاست و حکومت مغولان در ایران، الگوی دخالت امیران نظامی در مسئله­ی جانشینی هم متحول شد.