فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌ترین و مبهم‌ترین مسائل در فاصله‌ی سقوط افشارها تا روی کار آمدن زندیه، نقش و جایگاه ‌‌آزادخان ‌افغان در منازعات و تحولات این دوره است؛ موضوعی که در سایه‌ی تاریخ‌نگاری زندیه و قاجاریه و کامیابی این دو سلسله در تشکیل حکومت، مورد غفلت قرار گرفته و به حاشیه رفته است؛ بنابراین سؤال اساسی پژوهش حاضر این است که ‌‌آزادخان‌ افغان در نزاع قدرتِ این دوره و تحولاتِ آنچه نقشی ایفا کرد؟ فرضِ مقاله این است که آزاد‌خان به‌عنوان ‌یکی از مدعیان اصلی سلطنت، در منازعات و تحولات این دوره نقش بارزی داشت: نقش‌آفرینی در ‌‌‌جنگ‌های جانشینیِ ‌خاندان افشاریه، ایجاد‌ یک هسته‌ی قدرت در آذربایجان و گسترش آن، مبارزات طولانی با ‌‌‌‌‌‌کریم‌خان، فتح اصفهان و اعلام سلطنت و نیز نقش‌آفرینی مؤثر و سرنوشت‌ساز در کشمکش‌‌های زندیه و قاجاریه نشان می‌دهد که آزادخان نقش بسیار تعیین‌کننده‌‌ای در رویدادهای این دوره داشته است. نتایج پژوهش حکایت از آن دارد که ‌‌آزادخان ‌افغان هرچند در نهایت از چرخه‌ی قدرت حذف شد اما جنگ‌ها و عملیات‌ نظامی او موجب فرسایشی شدن ‌‌‌جنگ‌های این دوره شد و روند انتقال قدرت را با تأخیر روبرو ساخت.