فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهاز اواسط قرن چهارم هجری باقدرت گرفتن فاطمیان در مصر و گسترش دامنۀ نفوذ آن‌ها در شام، نحوه تعامل با امپراطوری بیزانس به مسئله‌ای جدی در مناسبات خارجی خلفای فاطمی تبدیل شد. براین اساس، پژوهش حاضر به روش توصیفی و تحلیلی، تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که منازعات و تعاملات خلافت فاطمیان مصر با دولت بیزانس در حوزه شام در قرون چهارم و پنجم (ه-ق) چگونه و متأثر از چه عواملی بوده است؟ نتایج حاصل از این پژوهش نشان می­دهد که فاطمیان پس از استقرار در مصر و در راستای اهدافی چون گسترش قلمرو خود و مقابله با توسعه‌طلبی‌های بیزانس، بر سرزمین شام مسلط شدند. در سراسر سال­های غلبه فاطمیان بر این منطقه، آنان موفق شدند تا با سیاستی که مبتنی بر گفتگو و جنگ بود به مبارزه با جاه­طلبی­های بیزانس بپردازند. این دو­گانۀ تعامل و تقابل، فاطمیان را در موقعیتی قرار داد تا با استفاده از توانمندی­های خود در عرصه­های نظامی و دیپلماسی، ضمن مهار سیاست­های توسعه‌طلبانۀ دولت بیزانس، به کسب مشروعیت سیاسی و توسعه قلمرو خود بپردازند. ازاین‌رو راهبرد اساسی فاطمیان دراین‌باره، بر دو محور تعامل یا تنازع و در راستای حفظ مرزها، دفاع از سرزمین‌های اسلامی و تثبیت اقتدار خویش بر سرزمین شام استوار بود.