فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم­ترین پایه­های فکری و سیاسی جنبش جنگل، ایدئولوژی اتحاد اسلام بود. جنگلی­ها تلاش داشتند تا از حمایت عثمانی جهت کاستن فشار روسیه و انگلستان بهره­برداری کنند؛ اما بعدها در عرصۀ عمل، کوچک خان اثبات نمود که حاضر به فروگذاردن منافع ملی ایران به نفع ایدئولوژی عثمانی­ها نبوده است. با توجه به این موضوع، این پرسش مطرح می‌شود که هیئت اتحاد اسلام، با چه انگیزه­ها و اهدافی با جنبش جنگل در گیلان همگام شد و دستاوردهای جنگلی‌ها و اتحاد اسلام از این همکاری چه بود؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد، شکست­های سیاسی و فکری مشروطه­خواهان آرمان­گرا و ضد بیگانه از یک­سو و تسلط روز­افزون روسیه و انگلستان از سوی دیگر، موجب شد تا با حمایت روشنفکران متمایل به آلمان و عثمانی و با استفاده از ایدئولوژی اتحاد اسلام، جنگلی­ها در گیلان از پشتوانه­های اقتصادی، فکری و نظامی این گروه بهره‌مند شوند. با وجود پیوند جنگلی­ها با ایدئولوژی اتحاد اسلام، کوچک خان اساس سیاست­های خود را بر پایۀ استقلال ایران قرار داد؛ لیکن همکاری جنگلی­ها با اتحاد اسلام را می‌توان تاکتیکی سیاسی از سوی آنها دانست. روش پژوهش در مقالۀ حاضر با تکیه بر رویکرد تاریخی، اسنادی و به شیوۀ مطالعه توصیفی ـ تحلیلی است.