فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خلفای عباسی قرن‌ها با کنترل و تأمین امنیت عراق و سرزمین‌های اطراف آن، مرکز خلافت خویش را به منطقة تجاری امن تبدیل کردند. این رونق اقتصادی وامدار چند عامل بود: دوری از مخالفان حکومت و پایگاه­های آنان؛ نزدیکی به حامیان خویش؛ موقعیت جغرافیای سیاسی بغداد در نزدیکی به دو رودخانه­ی بزرگ دجله و فرات. این رودخانه­ها و آبراهه‌های متعدد آن، برای عباسیان دو استفادة مهم داشت: 1.استفادة تجاری؛ 2.استفادة نظامی. البته مهمترین کاربرد رودخانه­ها برای عباسیان، استفاده­های نظامی و استراتژیک برای سرکوب شورشیان داخلی و خارجی بود. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی تاریخی با اتکاء به شیوه­ی گردآوری اطلاعات از منابع تاریخی، در پی پاسخ­گویی چند پرسش­ است: اهمیت نظامی رودخانه­های عراق عرب برای خلافت عباسیان چه بود؟ و آنان چه راهبردها و شیوه­های جنگی در رودخانه­های عراق داشتند؟ یافته­های پژوهش نشان می­دهد که رودخانه­های عراق از جمله دجله و فرات برای عباسیان به چند دلیل حائز اهمیت بودند: تسلط بر راههای تجاری و ارتباطی، و دوری از مراکز مخالفان حکومتی. آنان برای غلبه بر این شورشیان از شیوه­های تهاجمی و بازدارنده­ی مختلفی بهره می‌گرفتند از جمله: شبیخون زدن، سیستم­های جاسوسی و اطلاعاتی، تهاجمات ناگهانی، خدعه و نیرنگ، به کار بردن علائم و پرچم­ها، و جنگ روانی.