فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایران در مواجهه با نبردهای ویرانگر روسیه تزاری در موقعیت تدافعی قرار گرفت. مسأله  نوشتار پیش روی بررسی علل شکل­گیری اندیشه دفاعی و ابعاد آن در روایت کنش­گران فکری (مورخان، شاعران، عالمان دینی) دوره فتحعلی­شاه قاجار است. دستاورد تحقیق با روش تحلیل تاریخی بیانگر آن است که یادآوری خاطره­های قوی یا کهن الگوهای سرزمینی ایران برای بسط گذشته پر افتخار تاریخی و در راستای مواجهه با وضعیت انحطاط و عبور از بحران صورت گرفته است که این امر هم هوشیاری مخاطبان را نسبت به تهدید بیرونی برانگیزند و هم نمادهای سرزمینی­ـ دینی را با هدف تأکید بر ضرورت دفاع از حدود و ثغور، بازتولید کنند. این سنخ از کنش­های چندوجهی، آگاهی­بخشی تاریخی را به مثابه یک پراکسیس اجتماعی (برنامه عمل) در شرایط بحران، به عنوان دال مرکزی اندیشه دفاعی برجسته­سازی کرد. در نتیجه، موارد متعددی از نمادهای دینی­ـ مذهبی در جنگ با کهن­الگوها و واقعیت­های روزمره تلفیق شدند. بازنمایی نگاه اسطوره­ای، الگوهای تاریخی، قهرمان محوری، استناد و بهره­گیری از متون مقدس مذهبی و دینی، طرح اهداف عالی انسانی در چهره سپاهیان اسلام هر یک انعکاس­دهنده بخشی از ابعاد اندیشه دفاعی بودند که منابع معرفتی به طرح و انعکاس آنان پرداخته­اند.