سعدی در آینۀ دیگری
نویسندگان
1
2 دانشگاه آزاد اسلامی
3
doi
10.30465/cpl.2025.10381چکیده
سعدی بیش از دیگر شاعران و نویسندگان، خود را بهعنوان کنشگر در آثارش وارد میکند. این حضور گاه بهصورت شخصیتی ادبیـتاریخی و گاه بهمثابه ابژه است. هویت فرهنگی او (و نه الزاماً تاریخی او) در بطن این متون و در تقابل با دیگری شکل میگیرد. این پژوهش چگونگی برساخت هویت فردی سعدی در مواجهه با دیگری را بررسی میکند؛ ازجمله اینکه او هنگام سخنگفتن با ضمیر اولشخص، خود را در چه جایگاهها و گروههای اجتماعی و در تقابل با چه افرادی قرار میدهد. روش این پژوهش تحلیل گفتمان است. گزارههایی که سعدی در تقابل و تعامل با دیگری مطرح کرده، استخراج و ابزارهای مشروعیتبخشی و مشروعیتزدایی او بررسی شدهاند. تحلیلها با کمک مربع ایدئولوژیک وندایک و مفهوم غیریتسازی لاکلائو و موفه، هویت فردی و گروهی سعدی و تعامل او با دیگری را روشن میکند. نتایج نشان میدهد سعدی در مواجهه با نمایندگان قدرت (حکومت، دین، علم، و ثروت) رویکردی انعطافپذیر اما نقادانه دارد. او با استفاده از خرد، اخلاق و دین، همزمان گفتمانهای زمانۀ خود را نقد و با آنها همکاری میکند؛ در نتیجه، سعدی موفق به بازنمایی تازهای از هویت ایرانیـاسلامی میشود که از تضادها و تعاملها میان خود و دیگری شکل گرفته است.
