فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استان گیلان با ۲۳۵ هزار هکتار شالیزار و تولید سالانه ۹۱۰ هزار تن شلتوک، قطب تولید برنج کشور محسوب می‌شود. سالانه حدود ۱۴۰ هزار تن سبوس برنج در شالیکوبی‌ها باقی می‌ماند و از هر هکتار به‌طور میانگین 29/1 تن کلش و 2/1 تن فل و سبوس تولید می‌شود که رهاسازی آن‌ها آلودگی زیست‌محیطی ایجاد می‌کند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگوی بهینه کاهش ضایعات در زنجیره تأمین کشاورزی با رویکرد کارایی اقتصادی و تاب‌آوری انجام شده است. داده‌ها از پیمایش میدانی 80 خبره در شهرستان‌های رشت، صومعه‌سرا، فومن، شفت و آستانه اشرفیه گردآوری شد. زنجیره تأمین شامل تأمین‌کنندگان نهاده، تولید، جمع‌آوری، صنایع تبدیلی، بازار و بازیافت تحت مدل‌سازی ریاضی و الگوریتم بهینه‌سازی ژنتیک چند هدفه تکاملی (NSGA-II) با GAMS اجرا گردید. الگوی بهینه شامل توسعه صنایع تبدیلی، کارآفرینی پسماند برنج، سرمایه‌گذاری در سردخانه و بسته‌بندی و نظام یکپارچه اطلاعاتی است که ۸۰ درصد پسماند را به نهاده دامی، کمپوست و سوخت زیستی تبدیل می‌کند. از هر کیلوگرم سبوس، ۱۰۰ گرم نانوسیلیکا قابل استخراج است که تولید سالانه ۱۴ هزار تن را ممکن می‌سازد. تحلیل حساسیت نشان داد توسعه صنایع تبدیلی (ضریب 46/0) و کارآفرینی پسماند برنج (ضریب 41/0) مؤثرترین عوامل هستند. اجرای الگو، ضایعات را ۴0 درصد کاهش، سود کشاورزان را ۲0 درصد افزایش و اشتغال حداقل ۲0۰ نفر ایجاد می‌کند. این الگو با توجیه اقتصادی و هماهنگی با اصول کارایی، تاب‌آوری و توسعه پایدار روستایی، پیشنهاد می‌کند با ایجاد مراکز شتاب‌دهنده پسماند، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و توسعه صنایع تبدیلی، زمینه اجرای آن در استان فراهم شود.