فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مسائل قابل تأمل این است که روش پیامبر اسلام در اداره جامعه تحت حکومت خود چگونه بوده است؟ آیا در امور حکومتی و اجرای احکام ـ و نه تشریع ـ روشی که اتخاذ می‌کرده جزو احکام شرعی محسوب می‌شده و یا ناشی از تدبیری بوده که بستگی به شرایط خاص زمان داشته است؟ در این مقوله مطالبی گفته و نوشته شده ولی مباحث مطروحه کمتر متکی بر روش علمی بوده و عمدتاً بر اساس باور و ایمانِ اظهارکنندگان تبیین گشته است و نکته مهمی که در این مباحث کم‌رنگ می‌نماید، جداسازی اموری است که در حوزه اجرا و متکی بر تدبیر پیامبر صورت گرفته، از اموری که به استناد وحی الهی مقرر گشته است. رفتار پیامبر اسلام از لحاظ زمانی به دو دوره متمایز تقسیم می‌شود: زمان حضور در مکه که دوره اقامت در این شهر پس از بعثت بالغ بر سیزده سال بوده و زمان حضور در مدینه که بالغ بر ده سال و اندی را شامل می‌شود. از لحاظ نوع مخالفتها و گروههای مخالف می‌توان چهار گروه مشرکان در مکه، یهودیان، منافقان ساکن شهر مدینه و بادیه‌نشینان و اعراب ناباور را متمایز ساخت. از رفتار پیامبر با مخالفان چنین برمی‌آید که آن حضرت بیش و پیش از آنکه بخواهد از قهر و فشار استفاده کند، از صبر و بردباری و ملاطفت بهره می‌برد و همین روش ـ به‌ویژه تحمل آزار دیگران که سیزده سال به طول انجامید ـ یاران ثابت‌قدمی برای وی فراهم ساخت و هم اینان بودند که در تنگناها و حوادث پرمخاطره حضرتش را یاری کردند و سنگ بنای اسلام و حکومت با تلاش این افراد استوار گشت.