تحلیل ژئوپلیتیکی مناسبات ایران و ایالات متحده آمریکا: تعامل تاریخ، بازیگران، استراتژیها و منابع قدرت
نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری جغرافیای سیاسی، گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.47176/asr.1305چکیده
مناسبات ژئوپلیتیکی میان ایران و ایالات متحده آمریکا طی بیش از یک قرن، تحتتأثیر تعاملات پیچیدهای از تاریخچه روابط دوجانبه، نقشآفرینی بازیگران داخلی و خارجی، استراتژیهای اتخاذ شده و بهرهبرداری از منابع جغرافیای قدرت شکلگرفتهاند. در همین راستا، پرسش محوری تحقیق حاضر آن است که: مناسبات ژئوپلیتیکی ایران و ایالات متحده آمریکا در بستر رقابتهای منطقهای و بینالمللی چگونه شکل گرفته، چه عواملی در تحولات آن مؤثر بودهاند، و این مناسبات بر اساس چه الگوهایی قابل تحلیل هستند؟ تحقیق حاضر با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به بررسی پیوسته این چهار بعد پرداخته و نشان میدهد که مناسبات ایران و آمریکا به طور مستمر در مسیر نوسان میان همگرایی و تقابل قرار داشتهاند. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که منابعی چون موقعیت جغرافیایی استراتژیک، نفت، ظرفیتهای فناورانه، و توانمندیهای دیپلماتیک، نقشی اساسی در تعیین الگوهای رفتاری دو کشور ایفا کردهاند. تحولات داخلی ایران، ظهور بازیگران منطقهای چون رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی، و تغییرات در ساختار نظم بینالمللی نیز بهشدت در جهتگیری استراتژیک این مناسبات مؤثر بودهاند. بر مبنای این تحلیل، چهار راهبرد کلیدی شامل دیپلماسی هدفمند منطقهای، همکاریهای محدود با شرکای استراتژیک، تقویت توان داخلی فناورانه، و توسعه دیپلماسی نرم، بهعنوان چارچوبهایی برای مدیریت آینده مناسبات ایران و ایالات متحده پیشنهاد شدهاند. نتایج نشان میدهد که تنها از طریق شناخت دقیق منابع قدرت و تنظیم انعطافپذیر استراتژیها میتوان مسیر مناسبات را از الگوی تقابل به سمت همکاری مدیریت کرد.
