الگوسازی نقش رسوبات کرتاسة پسین- میوسن منشور برافزایشی مکران در پیدایش بازالت‌های کمان آتشفشانی مکران، جنوب‌خاوری ایران

نویسندگان

1 1 استاد، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

3 دانشجوی دکتری، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

4 دانشیار، دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران

5 استادیار، گروه زمین‏‌شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

6 رییس تحقیقات معدن و زمین‏‌شناسی مدیریت تحقیقات و فناوری شرکت معدنی و صنعتی گل‏‌گهر، کرمان، ایران

doi
10.22108/ijp.2024.141650.1336
چکیده

سنگ‌های رسوبی کرتاسة پسین- میوسن محدوده فنوج-بِنت، در منشور بر افزایشی مکران، جنوب‌خاوری ایران، بیشتر از توالی‌های فلدسپاتیک گری‌وکی و رس‌سنگ ساخته شده‌اند. رس‌سنگ‌های مکران از غنی‌شده‌ترین سنگ‌های رسوبی در پهنه‌های فرورانشی فعال زمین به‌شمار می‌روند؛ اما در مقایسه با ترکیب رسوبات در حال فرورانش زمین از Ba و Sr فقیر هستند. بازالت‌های کمان آتشفشانی مکران نیز از بیشتر عنصرهای LILE، Th و Pb غنی‌شدگی چشمگیری نشان می‌دهند؛ اما از Rb تا اندازه‌ای تهی شده‌اند. مقدار Sr، Ba و Rb در نمونه‌های ساحلی مکران در مقایسه با دیگر رس‌سنگ‌های بررسی‌شده، به نمونه‌های بازالتی نزدیک‌تر است. میزان مشارکت رسوبات در ماگمازایی کمان مکران با آزمودن دو انگارة ذوب رسوبات و خروج سیال از رس‌سنگ‌ها و رسوبات بخش ساحلی مکران الگو‌سازی شده ‌است. نتایج الگوسازی‌های ذوب رس‌سنگ و آمیختگی آن با بازالت اولیه حاصل از ذوب درجه پایین گوشته اسپینل‌لرزولیتی، بر پایة نسبت‌های Th/Ce، Th/Yb و Sr/Nd، مشارکتِ کمتر از 10% مذاب رسوبات در ماگمازایی را نشان می‌دهد. همچنین، نتایج به‌دست‌آمده از الگوسازی‌های آمیختگی سیال خروجی از رس‌سنگ‌ها با بازالت اولیه، بر پایة نسبت‌های Ba/La، Sr/Nd، Rb/La و Rb/Nd مشارکت نزدیک به 10 تا 50% سیال خروجی از رسوبات را نشان می‌دهند. همچنین، افزایش نسبت‌های Sr/Nd و تا اندازه‌ای Ce/Pb گویای مشارکت سیال حاصل از دگرگونی لبة فرورو در ماگمازایی است.