عوامل کالبدی و محیطی موثر بر کاهش استرس دانش آموزان در فضاهای آموزشی از دیدگاه متخصصان
نویسندگان
1 استاد، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
2 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
3 دکتری معماری، گروه معماری، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
4 دانشیار، گروه معماری، بخش معماری و شهر پایدار، دانشگاه UDC، واشنگتن، آمریکا.
doi
10.30475/isau.2023.255525.1559چکیده
روانشناسان در بررسی مسائل آموزشی، معماری یا فضای فیزیکی مدرسه را بهعنوان عاملی زنده و پویا در کیفیت فعالیتهای آموزشی و تربیتی دانش آموزان مؤثر میدانند. به علاوه مقطع متوسطه سن بحران رشدی است و همراه با افزایش انواع استرسها و آسیبپذیری به فشارهای روانی، اجتماعی و زیستی و کاهش مهارتهای مقابلهای در برابر این آسیبها همراه است. لذا بررسی و شناسایی استرس دانشآموزان در این دوره، از اهمیت خاصی برخوردار است. هدف اصلی پژوهش حاضر ارتقا کیفیت فضاهای آموزشی (مدارس مقطع متوسطه دوم متناظر با مقطع تحصیلی دبیرستان در نظام آموزشی قبل) است که با شناسایی متغیرهای کالبدی و محیطی موثر بر کاهش استرس دانش آموزان قابل دستیابی است. در این پژوهش از روش پژوهش ترکیبی (کیفی- کمی) استفاده شدهاست. جامعه مورد مطالعه متخصصین رشته معماری و روانشناسی بوده که از طریق روش نمونهگیری شبکهای (گلوله برفی)، نمونه مورد نظر انتخاب گردید و حجم نمونه از طریق اشباع نظری که از عوامل استخراج شده است، به دست آمد. همچنین پس از مصاحبهی بازپاسخ با متخصصین از تکنیک کدگذاری باز و محوری استفاده شد و از روش اکتشافی دلفی توسط 20 نفر از اساتید معماری و روانشناسی دانشگاهها در شهر شیراز و تهران بهره گرفته شد. بعد از آن نتایج از طریق جدول هدف محتوا به پرسشنامه تبدیل و طی دو مرحله تکمیل گردید. برای تحلیل دادههای جمعآوری شده از پرسشنامه متخصصین، به جهت دستهبندی تفکر آنها از تحلیل عامل Q که پاسخ دهندگان را دستهبندی میکند، استفاده شد و در نهایت اثرگذارترین عوامل بر کاهش استرس و افزایش سازگاری دانش آموزان در فضاهای آموزشی مشخص شد. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که ابعاد اجتماعی، آسایش کالبدی، طراحی معماری، روانشناسی محیط، آسایش محیطی و امنیت محیطی بر کاهش استرس دانش آموزان در فضاهای آموزشی اثرگذار است.
