دیدگاه اخلاقی – التزامی یا دیدگاه ابزاری در حقوق قرارداد: یک تحلیل اقتصادی

نویسندگان

1 دانشیار عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشگاه خوارزمی

doi
10.22034/jlr.2018.111753.1058
چکیده

تحلیل اقتصادی حقوق، عموماً با نگاهی دستوری و هنجاری، به حقوق چنانچه باید باشد می‌نگرد. بدین وصف که باید‌ها را برای جامعه تعریف و قواعد حقوقی را جهت نیل به آنها هدایت می‌کند. یکی از شاخه‌های حقوق که به صورت برجسته زمینة مساعدی برای اعمال تحلیل اقتصادی در آن وجود دارد، نهاد قرارداد است. در حقوق قرارداد، دیدگاه ابزاری – مبتنی بر تحلیل هنجاری- قرارداد را به مثابة ابزاری جهت تحقق کارآیی اقتصادی می‌نگرد. در نقطه مقابل، دیدگاه اخلاقی، قرارداد را صرفاً یک التزام اخلاقی به یک عهد به شمار می‌آورد، لذا اجرای یک قرارداد به لحاظ جنبه‌های اخلاقی موجود در آن وظیفة طرفین قرارداد است. سؤال اساسی آن است که کدام یک از این دو دیدگاه با قواعد حقوق قرارداد سازگاری بیشتری دارد؟ انتخاب هریک از این دو دیدگاه می‌تواند منشاء اثرات متفاوتی در حصول اهداف قراردادی گردد. چنانچه حقوق قرارداد، به عنوان یک ابزار سیاست اجتماعی در تقابل با اصل اخلاقی وفای به عهد تلقی گردد، وصف صحیح‌تری از آن ارائه شده است. همچنین بیان دلایل کاربردی دیدگاه ابزاری باعث غلبه و ترجیح آن بر دیدگاه اخلاقی خواهد گردید.