تحلیل زبانی ادبی واژۀ آزر در قرآن کریم
نویسندگان
1 استاد، گروه قرآنپژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم، قم، ایران.
2 نویسنده مسئول، طلبۀ سطح 4، گرایش تفسیر تطبیقی، مؤسسۀ آموزش عالی حوزوی معصومیۀ قم، قم، ایران.
doi
10.30513/qd.2025.6488.2449چکیده
از کلماتی که در قرآن کریم به آن اشاره شده و به حضرت ابراهیم(ع) نسبت دارد، واژۀ «آزر» است. این واژه فقط یک بار در قرآن و در آیۀ 74 سورۀ انعام: ﴿وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ لِأَبِیهِ آزَرَ أَ تَتَّخِذُ أَصْناماً آلِهَةً﴾ آمده است. پیرامون ماهیت و معنای «آزر» از سوی لغتشناسان و مفسران دیدگاههای مختلفی بیان شده است که در یک نگاه جامع، میتوان آنها را از دو جهت ماهیت و معنا بررسی کرد. این پژوهش با هدف بررسی لغوی و تفسیری واژۀ آزر با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد زبانشناختی، به کمک ابزار کتابخانهای، سعی در تبیین مفهوم و کاربرد این واژه در قرآن دارد. یافتهها حاکی از آن است که چندین دیدگاه دربارۀ «آزر» بیان شده است: نامی برای بت، در معنای وصفی، پرکار و فعال، کلمهای برای زجر و نهی از باطل، نام خدمتگزار ابراهیم(ع)، پدر ابراهیم(ع) در دوران شرک و أب او، اما در فرهنگ اسلامی و بعد از نزول قرآن، اغلب واژۀ «آزر» نام فردی مشرک و بتپرست تلقی شده که قرآن از او با عنوان «أب» ابراهیم(ع) یاد کرده است. بر اساس دیدگاه مشهور شیعه، او عمو یا جد مادری ابراهیم(ع) بود و مشهور اهلسنت نیز او را پدر حقیقی ابراهیم(ع) دانستهاند، اما به دلایل متعدد از جمله عدم ذکر«آزر» بهعنوان نام یا لقب پدر ابراهیم(ع) در عهدین و منابع تاریخى و تفکیک قرآن میان «والد» و «أب» این نتیجه حاصل شد که «آزر»، پدر حقیقی ابراهیم نبود.
