بررسی تطبیقی بهرهگیری از قاعدۀ ترجیحی «تقدیم آیات قرآن بر آرای مخالف» در نظر علامه طباطبایی و ابنعاشور
نویسندگان
1 دانشآموختۀ دکتری رشتۀ تفسیر تطبیقی، جامعة المصطفی، قم، ایران.
2 نویسنده مسئول، استادیار، گروه قرآن و حقوق، جامعة المصطفی، قم، ایران.
doi
10.30513/qd.2025.6141.2393چکیده
قواعد ترجیحی ضوابطیاند که مفسر در تفسیر آیات قرآن بهوسیلۀ آنها قول راجح را از میان اقوال مختلف شناسایی میکند. یکی از قواعد ترجیحی مورد استناد مفسران، قاعدۀ «تقدیم آیات قرآن بر آرای مخالف» است. بر اساس این قاعده، مفسر در تفسیر آیه، قولی را که مطابق با ظاهر دیگر آیات همسو با آیۀ مورد نظر باشد را بر قول مخالف مفسران ترجیح میدهد. هدف این مقاله بررسی رویکرد دو تن از مهمترین مفسران همعصر شیعه و سنی، علامه طباطبایی و ابنعاشور، به این قاعده در آیات ملاقات مجرمان با ملائکه (فرقان/ 22) و شفاعت (بقره/ 48) است. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و با رویکرد تطبیقی نوشته شده است. رویکرد مفسران به قاعدۀ ترجیحی مورد بحث در این دو آیه بررسی شد و مشخص گردید علامه طباطبایی در تفسیر آیاتِ نامبرده از قاعدۀ ترجیحی مورد بحث استفاده کرده است و با توجه به ظاهر آیاتِ دیگر، مراد از «یوم» در آیۀ 22 سورۀ فرقان را روز مرگ دانسته و آرای مخالف را نپذیرفته است. اما ابنعاشور در تفسیر این آیه از قاعدۀ ترجیحی مورد نظر غافل شده و از آن استفاده نکرده و اقوال مخالف را پذیرفته است. در تفسیر آیۀ 28 سورۀ بقره، اگرچه هر دو مفسر به قاعدۀ ترجیحی مورد نظر توجه داشته و امکان شفاعت دیگران با اذن خداوند را پذیرفتهاند، ولی رویکرد علامه بسیار قویتر از ابنعاشور است.
