الگوی کنترل ناکامی در قرآن
نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
2 دانشآموختۀ دکتری، گروه تفسیر تطبیقی، جامعة المصطفی(ص) نمایندگی خراسان، مشهد، ایران
3 دانشیار، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران؛ دانشآموختۀ حوزۀ علمیۀ خراسان، مشهد، ایران
doi
10.30513/qd.2024.5350.2195چکیده
ناکامی به حالتی روحی گفته میشود که هنگام ایجاد مانع و دست نیافتن به هدف یا یک نیاز یا به تأخیر افتادن آن، در فرد پدید میآید. مدیریت نکردن صحیح ناکامیها ممکن است موجب بروز آسیبهای متعدد روانی، اعتقادی و جسمی در افراد شود. قرآن، اصول و راهکارهایی برای مواجهه با سختیها و موقعیتهای ناکامکننده بیان کرده است. این تحقیق در پیِ کشف الگوی قرآن در نحوۀ کنترل ناکامیهاست. با استخراج مجموعۀ این اصول و راهکارها و روشن نمودن ارتباط آنها با مبانی و اهداف کنترل ناکامی، نظام و الگوی کنترل ناکامی در قرآن برای توانمندسازی انسان در موقعیتهای ناکامکننده تبیین میشود. روش گردآوری اطلاعات، در این تحقیق، کتابخانهای و از لحاظ روش پردازش، توصیفی - تحلیلی است. مهمترین مبانی کنترل ناکامی در قرآن در چهار قسمت مبانی خداشناسی (مثل توحید و برخی صفات الهی)، انسانشناختی (مثل دوبُعدی بودن انسان، فلسفۀ ناکامیها، قضا و قدر و اختیار انسان)، جهانشناسی (مثل گذار دنیا بر مدار سختیها و معاد) و دینشناسی (مثل بر اساس مصلحت بودن قوانین الهی) طرح شده است. اصول کنترل ناکامی، در قرآن در سه دستۀ اصول شناختی (مثل اصل تنظیم خواستهها با واقعیت دنیا، اصل معنادار بودن بلاها، اصل مقدر بودن حوادث، اصل کوچکسازی سختیها...)، اصول رفتاری، و گرایشی - عاطفی (مثل اصل پذیرش ناکامیها، اصل ارتباط با خداوند، دعا، ذکر و توبه) طرح شده است. طبق اصول مطرحشده نیز روشهایی جزئیتر برای کنترل ناکامی بیان شده است، مثل روش مقایسه و توجه به مصیبتهای بزرگتر دیگران در ذیل اصل کوچکسازی سختیها.
