فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آیین دیرپای جوانمردی در ایران در ابتدا به‌عنوان جنبشی اجتماعی برای احقاق حق مظلومان شکل گرفت. به‌تدریج با افزوده‌شدن مبانی نظری، تعالیم و آداب و اصول اخلاقی به آن، جریان‌ها و گروه‌های مختلفی از این آیین منشعب شدند. این گروه‌ها در دوره‌های مختلف نقش مهم و بسزایی در جامعه ایفا کردند. به‌ویژه در دورة پس از اسلام که با تأثیرپذیری جوانمردان در ابعاد مختلف از عارفان، کنش اجتماعی آنان نیز دست‌خوش تغییرات مهمی شد. باوجود حضور جوانمردی به‌عنوان یک جریان اجتماعی مؤثر در تاریخ ایران؛ اما تاکنون مبانی نظری، تعاملات با دیگر گروه‌ها و جریان‌های اجتماعی و همچنین کنش‌های اجتماعی آنان به شکلی منسجم تبیین نشده است؛ از این‌رو پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تاریخی و روش توصیفی-‌تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای تعاملات وکنش‌های اجتماعی جوانمردان را تحلیل و تبیین کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد، هرچند ریشه‌های جوانمردی را باید در ایران پیش از اسلام جستجو کرد؛ اما می‌توان عرفان را مهم‌ترین آبشخور فکری جوانمردان پس از ورود اسلام به ایران و کشورهای دیگر دانست، چنانکه ایشان با عارفان، اهل حکومت و پیشه‌وران بیش از همۀ گروه‌های اجتماعی تعامل مستمر و پویا داشته‌اند. از مهم‌ترین کنش‌های گروه‌های جوانمردی می‌توان به موضوعات مبارزه با ظلم حاکمان وقت و ثروتمندان، خدمت به خلق از جمله محافظت از شهرهای مرکزی و شهرهایی که بیشتر مورد حمله بیگانگان قرار می‌گرفت، انفاق، ایثار و برقراری امنیت در راه‌های اصلی و کاروان‌های مسافرتی و تجاری اشاره کرد.