سنگنگاری، زمینشیمی و خاستگاه زمینساختی سنگهای آتشفشانی ترشیری شمال چاهگنبد (شمالخاوری سهچنگی، بلوک لوت)
نویسندگان
1 Assistant Professor, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Birjand, Birjand, Iran Assistant Professor, Earth Sciences Research Group, University of Birjand, Birjand, Iran
2 M.Sc. Student, Department of Geology, Faculty of Sciences, University of Birjand, Birjand, Iran
doi
10.22108/ijp.2025.145930.1365چکیده
منطقة چاهگنبد در جنوبباختری خور (شمال بلوک لوت)، برونزدهای گستردهای از سنگهای آتشفشانی بازی/حد واسط تا اسیدی شامل آندزیت/آندزیت بازالتی، تراکیآندزیت، داسیت، ریولیت، پرلیت، توف و ایگنمبریت دارد. پلاژیوکلاز، سانیدین، پیروکسن، هورنبلند، بیوتیت و کوارتز کانیهای رایج این سنگها هستند. بافتهای پورفیریتیک، هیالوپورفیریتیک، گلومروپورفیریتیک، پوییکیلیتیک، پرلیتی، اسفرولیتی و غربالی در آنها دیده میشوند. شواهد نبود تعادل مانند بافت غربالی و منطقه بندی شیمیایی در پلاژیوکلاز، کنارة اپاکیشده در هورنبلند و بیوتیت، کنارة گردشده و یا خلیجی در کوارتز و سانیدین نیز در این سنگها یافت میشوند. سنگهای یادشده سرشت کالکآلکالن دارند و بیشتر آنها پتاسیم متوسط تا بالا و شوشونیتی هستند. در الگوهای عنصرهای کمیاب و نمودارهای عنکبوتی، غنیشدگی در LREE و LILE نشانة پیدایش آنها در حاشیة قارهای فعال است. عنصرهای LIL نسبت به HFS غنیشدگی نشان میدهند که از ویژگیهای پهنههای فرورانش و پسابرخورد است. روی نمودارهای تکتونوماگمایی، این سنگها در قلمروی کمان قارهای نابالغ جای میگیرند. ویژگیهای سنگشناسی و زمینشیمیایی نشان میدهند سنگهای بازیک/ حد واسط منطقه چهبسا پیامد ذوببخشی گوشتة سنگکرة غنیشده با مؤلفههای فرورانش (سیالها و مذاب) آزادشده از تختة اقیانوسی فرورونده و سنگهای اسیدی حاصل ذوببخشی پوستة قارهای دگرنهاد شده باشند. میتوان گفت سنگهای یادشده در یک پهنة پسابرخوردی و هنگام نازکشدگی سنگکرة قارهای در بلوک لوت، پدید آمدهاند. این فرایندها، شاید پیامد بالاآمدگی سستکره و قطعهشدگی سنگکره باشند که به نازکشدگی سنگکره، ذوب گوشتة سنگکرة زیرقارهای و در پایان به ذوببخشی پوسته انجامیده است.
