زمینشیمی و جایگاه زمینساختی سنگهای آتشفشانی مجموعة آتشفشانی- درونی ماهیرود، جنوبخاوری سربیشه (خاور ایران)
نویسندگان
1 M.Sc., Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Lorestan University, Khorramabad, Iran
3 Associate Professor, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Lorestan University, Khorramabad, Iran
4 M.Sc., Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
5 Ph.D Student, Department of Geology, Faculty of Earth Sciences, Birjand University, Birjand, Iran
doi
10.22108/ijp.2023.137324.1297چکیده
سنگهای آتشفشانی ماهیرود بخشی از مجموعة آتشفشانی-درونی ماهیرود در جنوبخاوری سربیشه در استان خراسان جنوبی بهشمار میروند. این سنگها به سن کرتاسة پسین در زمیندرز سیستان جای میگیرند. ترکیب بیشتر آنها، بازالتهای سابآلکالن (تولهایتی)، آندزیت-بازالت با دایک های داسیت- ریوداسیت است. کانیهای اصلی سازندة بازالتهای سابآلکالن (تولهایتی) و آندزیت -بازالتها عبارتند از: پلاژیوکلاز، پیروکسن و آمفیبول و کانیهای پلاژیوکلاز و کوارتز کانیهای اصلی سازندة دایک های داسیت- ریوداسیت هستند. بر پایة مجموعه نمودارهای تمایز جایگاه زمینساختی، سنگهای آتشفشانی ماهیرود به ماگماتیسم جزیرههای کمانی (پهنههای فرورانشی) مربوط هستند. سنگهای آتشفشانی یادشده نسبت به ترکیب N-MORB از LILE غنیشدگی و از HFSE تهیشدگی نشان میدهند. غنیشدگی از LILE از ویژگیهای جزیرههای کمانی است که در پی دگرسانی صفحة فرورونده و آزادشدن آب روی میدهد. ناهنجاری منفی عنصر Ce در این سنگهای آتشفشانی نیز با ویژگیهای جزیرههای کمانی همخوانی دارد که این ناهنجاری پیامد پیدایش سیالات ناشی از ذوب و آبزدایی رسوبات پلاژیک صفحة اقیانوسی فرورونده است. پیدایش این بازالتهای نوع MORB در پهنههای فرورانش نشاندهندة ذوب در پی برداشتهشدن فشار و بالا آمدن گوشته است و میتواند با شکستگی پوستة کمانی نازکشده مرتبط باشد. مقدارهای N(Tb/Yb) کمتر از 8/1 این نمونهها نشاندهندة ژرفای ذوب ماگما در نزدیک به 80 کیلومتری و کمتر از آن از یک منبع اسپینلپریدوتیتی است. بنابراین سنگهای آتشفشانی ماهیرود از ذوب اسپینل لرزولیت و عمق کمتر از میدان پایداری گارنت در جزیرههای کمانی پدید آمدهاند.
