فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محدودة مورد بررسیِ ضلع شمالی رودخانة شاهرود در ناحیة زردکوه در شمال ایران جای دارد و بخشی از رشته کوه البرز به‌شمار می‌رود. واحد‌های سنگی رخنمون‌یافته در این منطقه بیشتر سنگ‏‌‌های آتشفشانی ائوسن (گدازه و سنگ‌های آذرآواریِ سازند کرج) هستند که به‌طور محلی توده‏‌‌های آذرین درونی آنها را قطع کرده‏‌اند. از آنجایی‌که این توده‏‌‌های آذرین درونی توالی فازهای ۱ و ۲ پالئوژن با سن ائوسن میانی- الیگوسن زیرین را قطع کرده‏‌اند پس سن آنها پس از الیگوسن زیرین است. از دیدگاه سنگ‏‌شناسی، توده‏‌‌های یادشده از نوع میکرودیوریت، مونزونیت و مونزودیوریت هستند. میکرودیوریت و مونزونیت‏‌‌ها بیشتر بافت پورفیرویید با خمیرة نسبتاً دانه‌ریز نشان می‌دهند و مونزودیوریت‏‌‌ها بافت گرانولار و اینترگرانولار دارند. برپایة دماسنجی و دمافشارسنجی کانی‌ها در توده‏‌‌های آذرین درونی ضلع شمالی رودخانة شاهرود، دمای پیدایش کلینوپیروکسن‏‌‌ها برابربا ۱۱4۰ تا ۱۲1۰ درجة سانتیگراد، بیوتیت‏‌‌ها برابربا ۷۵۰ تا ۸۰۰ درجة سانتیگراد و فشار تبلور کلینوپیروکسن‏‌‌ها غالباً برابربا ۶ تا ۸ کیلوبار به‌دست آمد. برپایة ترکیب شیمیایی سنگ کل و شیمی کلینوپیروکسن‏‌‌ها و بیوتیت‏‌ها، این توده‌های آذرین درونی سرشت کالک‏‌آلکالن پتاسیم بالا تا شوشونیتی دارند و از دیدگاه جایگاه زمین‏‌ساختی، در گسترة پهنه‏‌‌های فرورانش حاشیة فعال قاره‌ای جای می‏‌گیرند. برپایة نمودار تغییرات نسبت‏‌‌های عنصرهای کمیاب Sm/Yb دربرابر La/Yb، ماگمای مادر سنگ‏‌‌های منطقه از خاستگاه پریدوتیتیِ گارنت‏‌ و اسپینل‏‌داری (گارنت- اسپینل پریدوتیت) در ژرفای 100 تا 110 کیلومتری سرچشمه گرفته‏‌ است که دچار 10 تا ۲۰ درصد ذوب‌بخشی شده‏‌ است.