سنگزایی و سنسنجی تودههای آذرین درونی دوران و شاهبلاغی: شاهدی بر ماگماتیسم گرانیتی سدیک و سیلیس بالای پس از برخوردی پرکامبرین پایانی
نویسندگان
1 Assistant Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Tehran, Iran,
2 Associate Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Tehran, Iran
doi
10.22108/ijp.2022.132527.1268چکیده
تودههای آذرین درونی دوران و شاهبلاغی در باختر و جنوبباختری زنجان و در پهنة ایران مرکزی رخنمون دارند و شامل پالسهای آذرین درونی میکاگرانیت، گرانیتپورفیری و گرانیت صورتی بههمراه انکلاوها و دایکهای بازیک هستند. برپایة سنسنجی U-Pb روی بلورهای زیرکن، تودة گرانیتپورفیری در 567 میلیون سال پیش و تودة گرانیتی صورتی در 538 میلیون سال پیش جایگزین شدهاند. تودههای گرانیتی میزان سیلیس بسیار بالا (wt%78SiO2>) و میزان اکسیدهای TiO2، Fe2O3، MgO، CaO و P2O5 بسیار کمی دارند. تودههای گرانیتپورفیری و میکاگرانیت مقدار Na2O بالایی دارند و آلبیتگرانیت هستند. در گرانیت صورتی، نسبت K2O/Na2O نزدیک به 1 است. تودههای گرانیتی بررسیشده از نوع متاآلومین تا پرآلومین ضعیف هستند و میزان ACNK در آنها از 1/1 کمتر است. در نمودارهای عنکبوتی و عنصرهای خاکی کمیاب، تودة گرانیت پورفیری از HREE و HFSE غنیشدگی و از LREE و LILE تهیشدگی و میکاگرانیتها از LILE تهیشدگی و از HFSE و LREE غنیشدگی نشان میدهند و نمونههای گرانیت صورتی و سنگهای بازیک از LREE و LILE غنیشدگی و از HFSE تهیشدگی نشان میدهند. تودههای گرانیتی بررسیشده ویژگیهای گرانیتهای نوع I جدایشیافته را نشان میدهند. سرشت سدیک تودههای گرانیت پورفیری و میکا گرانیت اولیه است و این تودهها از ذوببخشی پوستة قدیمی با ترکیب پلیتفلسیک پدید آمدهاند. تودة گرانیت صورتی از ذوببخشی پوسته زیرین با ترکیب تونالیت و گرانودیوریت پدید آمده است. سنگهای بازیک از ماگمای جداشده از گوشتة متاسوماتیسمشده با سیالهای فرورانشی پدید آمدهاند. تودههای گرانیتی بررسیشده از ذوببخشی منابع مختلف پوستهای در محیط کششی پس از برخوردی و هنگام صعود گوشته و افزایش گرادیان زمینگرمایی پدید آمده اند.
