زمین‌شیمی سنگ‌های آتشفشانی دوروجین (جنوب‌باختری اردستان) با نگرشی ویژه بر شیمی کانی در پهنه‌های دگرسانی پروپیلیتیک

نویسندگان

1 Associate Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Tehran, Iran

2 Associate Professor, Department of Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

3 M.Sc., Department of Geology, Payame Noor University, Tehran, Iran

4 M.Sc., Department of Geology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

5 Associate Professor, Department of Geology, Payame Noor University, Tehran, Iran

doi
10.22108/ijp.2022.129274.1236
چکیده

منطقة دوروجین در جنوب‎باختری شهرستان اردستان و در پهنة ساختاری ارومیه- دختر جای گرفته است. در این منطقه، نفوذ تودة آذرین درونی گرانودیوریتی دوروجین با سن میوسن پیشین در مجموعة رسوبی- آتشفشانی با سن ائوسن میانی تا بالایی در برخی مناطق، باعث پیدایش پهنه‎های دگرسانی پروپیلیتیک به رنگ سبز در این واحدها شده است. برپایة رده‎بندی زمین‌شیمیایی، سنگ‎های آتشفشانی منطقة دوروجین در محدودة بازالت-آندزیت، تراکی‌آندزیت، آندزیت و ریولیت جای گرفته‎اند. عنصرهای LREE و عنصرهای LILE نسبت به عنصرهای HFSE غنی‎شدگی دارند و سری ماگمایی کالک‌آلکالن، متاآلومین و مربوط به محیط‎های زمین‌ساختی فرورانشی‎ را نشان می‌دهند. فراوان‌ترین کانی در مناطق دگرسانی اپیدوت با بافت شانه‎ای و شعاعی است و میانگین پیستاشیت [Fe3+/ (Fe3++Al)×100] برابربا 22 درصد (PS22) است. برپایة ترکیب شیمیایی، کانی اپیدوت از سوسوریتی‌شدن پلاژیوکلازها پدید آمده است. کانی کلسیت دومین کانی فراوان در مناطق دگرسانی است. کانی تورمالین بیشتر به‌صورت کرهگ متبلور شده است و از دیدگاه ترکیب شیمیایی از نوع دراویت و آلکالن است. تورمالین‌ها دارای 6/0FeO/(FeO+MgO)<، میزان Al کمتر، Mg بالا و کمبود کمتر در موقعیت X هستند. ترکیب دراویت و میزان Mg فراوان در تورمالین‎ها نشان‌دهندة سرشت خاستگاه سنگ‎‎های دگرسانی است. ترکیب شیمیایی تورمالین‎ها گویای دگرسان‌بودن تورمالین‎های منطقة دوروجین است. ترکیب شیمی تیتانیت با 25CaO< و 2Al2O3< درصدوزنی در نمودارهای تغییرات Al2O3 و TiO2 دربرابر CaO و تغییرات Al دربرابر Fe در محدود‌ة تیتانیت‎های پدیدآمده از دگرسانی جای می‎گیرند. ازاین‌رو، تیتانیت‎های منطقة دوروجین پیامد دگرسانی هستند و پتانسیل معدنی در منطقه نیز نشا‌ن‌دهندة تأثیر سیال‌های گرمابی است.