نقش جهت‌گیری مقایسه اجتماعی، خودکارآمدی و اضطراب رقابتی در بهبود عملکرد ورزشی: یک مدل روانشناختی

نویسندگان

1 استادیار رفتار حرکتی، گروه علوم ورزشی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

2 استادیار رفتار حرکتی، گروه علوم ورزشی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.

doi
10.22089/spsyj.2025.17558.2536
چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی تأثیر جهت‌گیری مقایسة اجتماعی بر عملکرد ورزشی با توجه به نقش میانجی خودکارآمدی و اضطراب رقابتی در ورزشکاران انجام شد. رویکرد اصلی این پژوهش مبتنی بر بررسی مدلی مفهومی بود که در آن نقش مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای روان‌شناختی بر عملکرد ورزشی بررسی شد.  مواد و روش­ها: روش پژوهش توصیفی-همبستگی بوده و جامعة آماری شامل 214 دانشجوی ورزشکار (123 مرد و 91 زن) شرکت‌کننده در شانزدهمین المپیاد فرهنگی-ورزشی دانشجویان کشور بود. ابزارهای گردآوری اطلاعات شامل پرسشنامه‌های استاندارد جهت‌گیری مقایسة اجتماعی، خودکارآمدی عمومی، اضطراب رقابتی و عملکرد ورزشی بودند. داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری و آزمون سوبل تحلیل شدند. یافته ­ها: نتایج نشان داد که جهت‌گیری مقایسة اجتماعی تأثیر مستقیم و غیرمستقیم معناداری بر عملکرد ورزشی دارد. نقش میانجی خودکارآمدی قوی‌تر از نقش اضطراب رقابتی بود؛ به این صورت که خودکارآمدی تأثیر مثبت و اضطراب رقابتی تأثیر منفی بر عملکرد ورزشی داشتند. همچنین، جهت‌گیری مقایسة اجتماعی به شکل مثبتی بر خودکارآمدی و به شکل منفی بر اضطراب رقابتی تأثیرگذار بود. نتیجه­گیری: این یافته‌ها نشان می‌دهد که جهت‌گیری مقایسة اجتماعی می‌تواند ابزار مفیدی برای بهبود عملکرد ورزشی از طریق تقویت خودکارآمدی و کاهش اثرات منفی اضطراب رقابتی باشد. این پژوهش بر اهمیت مداخلات روان‌شناختی در مدیریت عوامل مرتبط با عملکرد ورزشی تأکید دارد. پیشنهاد می‌شود که مربیان و روانشناسان ورزشی از راهبردهایی برای تقویت خودکارآمدی و کاهش اضطراب رقابتی استفاده کنند. همچنین انجام پژوهش‌های طولی برای بررسی پایداری روابط میان متغیرها در سایر گروه‌های سنی و سطوح ورزشی توصیه می‌شود.