فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مصادف با آغاز نزول قرآن کریم، مردان حجاز می‌توانستند با تعداد نامشخصی از زنان، بدون رعایت حقوق آنان ازدواج دائم داشته باشند، اما در نودودوّمین سورۀ نازل‌شده (سورۀ نساء)، مردان به شرط رعایت عدالت، حداکثر با چهار زن و در غیر این صورت، فقط با یک زن می‌توانستند ازدواج دائم کنند. با توجه به حکیمانه بودن نزول تدریجی قرآن، این سؤال مطرح می‌شود که کنشگری فعال قرآن کریم در ایجاد این محدودیت در سیر نزول، بر اساس چه الگویی صورت گرفته است. بررسی ابعاد حکمیانه بودن نزول قرآن کریم و اهمیت روش تدریجی در تحولات فرهنگی، اقتضا می‌کند که این مسئله مورد بررسی قرار گیرد. بررسی تحلیلی شواهد مختلف نشان می‌دهد قرآن کریم در سه مرحله، این محدودیت را نهادینه کرده است: مرحلۀ اول: سکوت هوشمندانه در برابر فرهنگ رایج و تلاش برای احیای شخصیت زن و تثبیت مطلوبیت ازدواج از طریق سیرۀ عملی پیامبر(ص)؛ مرحلۀ دوم: ممنوع کردن ازدواج‌های جدید برای پیامبر(ص) در سورۀ احزاب و در انتها، محدود کردن ازدواج‌های مؤمنان در سورۀ نساء. در این فرایند دو مرحلۀ اول، زمینه‌ساز تحقق مرحلۀ سوم هستند.